Yasal çerçeve
Aile Kanunu'na göre velayet iki ebeveynindir ve evli olmasalar da hak ve yükümlülükleri eşittir (m. 122); anlaşmazlıkta arabulucuya ya da çocuğun adresindeki bölge mahkemesine gidilir (m. 123). Ayrılan ebeveynler çocuğun yaşayacağı yer, velayet, yurt dışı seyahat, kişisel ilişki ve nafaka konusunda anlaşıp anlaşmayı mahkemeye onaylatabilir; onaylanan anlaşma icra edilebilir (m. 127). Anlaşma yoksa mahkeme çocuğun üstün yararına göre karar verir: ebeveynlerin eğitici nitelikleri, şimdiye kadarki bakım, çocuğun bağlılığı ve yaşı, yakınların desteği ve maddî imkânlar tartılır (m. 59/6). İki ebeveyn de istiyorsa ve çocuğun yararınaysa mahkeme ortak velayete karar verir ve her ebeveynin somut görevlerini belirler (m. 59/3). 10 yaşını dolduran çocuk dinlenir (Çocuk Koruma Kanunu m. 15) ve Sosyal Yardım Müdürlüğü (дирекция „Социално подпомагане”) görüş verir. Çocuk nafakası boşanma öncesi yaşam düzeyini korumalı ve asgari ücretin dörtte birinden az olmamalıdır (m. 59/7, 142); düzenli öğrenim gören ergin çocuğa lisede 20, yükseköğretimde 25 yaşına kadar ödenir (m. 144).
Aralık 2025 reformu yabancılaştırıcı davranışı (отчуждаващо поведение) da düzenledi: bir ebeveynin çocuğu ötekinden uzaklaştırdığına dair belirti varsa mahkeme psikolog bilirkişiyi dinler, ebeveyne uyması zorunlu davranışlar yükler ve gerekirse görüşmeleri psikolog ya da sosyal çalışmacı gözetiminde yaptırır (m. 59/8, 59/10). Kararı icra memuru (съдебен изпълнител) Sosyal Yardım Müdürlüğü'nün ve gerekirse polisin yardımıyla uygular (Hukuk Usulü Kanunu, ГПК m. 528); kararın uygulanmasını engellemek suçtur (Ceza Kanunu m. 182/2).
Diaspora ailelerinde asıl sorun taşınmadır. Çocuğun yaşam merkezini değiştiren taşınma, mahkeme kararı olsa bile iki ebeveynin rızasını gerektirir (m. 126/1); rızasız başka şehre ya da yurt dışına taşınma kişisel ilişki düzeninin değiştirilmesi sebebidir (m. 59/11). Ebeveynlerinin seyahat izni olmayan çocuğun ülkeden çıkışına izin verilmeyebilir (Kimlik Belgeleri Kanunu m. 76/9); kaçırma riskinde bölge mahkemesi bir yıla kadar çıkış yasağı koyar ve Schengen Bilgi Sistemi'ne kayıt girilir (m. 127b). 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi Türkiye ile Bulgaristan arasında 1 Haziran 2004'ten beri yürürlüktedir. İki ülke 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi'ne de taraftır (Bulgaristan 2007, Türkiye 2017'den beri): çocuğun mutat meskeni ülkesinde verilen velayet kararı öteki ülkede kural olarak kendiliğinden tanınır, zorla icrası için orada icra edilebilirlik kararı gerekir.
Temel noktalar
| Velayet | Anne-baba eşit, evli olsalar da olmasalar da |
|---|---|
| Ayrılıkta | Anlaşma, arabuluculuk ya da bölge mahkemesi; Aralık 2025'ten beri ortak velayet |
| Asgari nafaka | Asgari ücretin dörtte biri: 2026'da 155,05 avro |
| Nafakayı ödememek | İki ya da daha fazla aylık taksit: bir yıla kadar hapis ya da denetimli serbestlik (Ceza Kanunu m. 183) |
| Taşınma ve seyahat | İki ebeveynin rızası; anlaşmazlıkta bölge mahkemesi |
| Kaçırma | Lahey 1980; Türkiye ile 1 Haziran 2004'ten beri |
Uygulamada
- Ayrılırken yazılı bir ebeveynlik anlaşması yapın: çocuğun yaşayacağı yer, hafta sonları, bayramlar, Türkiye'deki aileye yaz ziyaretleri, görüntülü görüşmeler, nafaka ve yurt dışı seyahat izni; bölge mahkemesine onaylatın.
- Velayet ve nafaka davalarında mahkeme, uyuşmazlığı uygun görürse tarafları arabuluculuk bilgilendirme toplantısına katılmakla yükümlü kılar; şiddet delili varsa bu yükümlülük yoktur ve aile içi şiddette arabulucuya gidilmez (ГПК m. 140a, Aile Kanunu m. 127/2).
- Çocukla Türkiye'ye tatile gitmeden önce öteki ebeveynin seyahat iznini noter onaylı beyanla alın ya da anlaşmaya yazın; izin yoksa sınırda çıkış reddedilebilir.
- Çocuk rızanız olmadan Türkiye'de alıkonursa hemen Bulgar Adalet Bakanlığı'na Lahey başvurusu yapın: bir yıl geçer ve çocuk yeni çevresine uyum sağlarsa iade reddedilebilir (Lahey m. 12).
Maliyet ve karşılanma
Nafaka davaları harçsızdır; yeterli geliri olmadığı mahkemece kabul edilenler diğer davalarda da harç ve masraftan muaftır (ГПК m. 83). Mahkemenin yönlendirdiği bilgilendirme toplantısı mahkeme bütçesinden karşılanır, mazeretsiz gelmeyen taraf bir saatlik ücreti öder (ГПК m. 78a).
Son değişiklikler
30 Aralık 2025'te yürürlüğe giren değişiklik (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 115/2025) ortak velayeti, yabancılaştırıcı davranışa karşı önlemleri ve uzaktan kişisel ilişkiyi getirdi. Temmuz 2025'ten beri açılan davalarda mahkeme tarafları yeniden arabuluculuk bilgilendirme toplantısına katılmakla yükümlü kılabiliyor (sayı 55/2025). 1 Ocak 2026'dan beri asgari ücret 620,20, asgari çocuk nafakası 155,05 avrodur.
Nereye başvurulur
- Çocuğun adresindeki bölge mahkemesi (районен съд): velayet, kişisel ilişki, nafaka, seyahat izni, çıkış yasağı.
- Sosyal Yardım Müdürlüğü: sosyal inceleme, çocuğun dinlenmesi, gözetimli görüşme.
- Bulgar Adalet Bakanlığı (Министерство на правосъдието): Lahey 1980 ve uluslararası nafaka merkezî makamı.
- Devlet Çocuk Koruma Ajansı'nın çocuk hattı 116 111, ücretsiz, 7/24.
- Türkiye'de aile mahkemesi ve Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve AB Genel Müdürlüğü: tanıma ve iade başvuruları.
Bilmekte fayda var
En sık hata, tatil için götürülen çocuğu Türkiye'de bırakmaktır: öteki ebeveyn rıza vermediyse bu Lahey Sözleşmesi'ne göre haksız alıkoymadır, Türk mahkemesi kural olarak iadeye karar verir ve Bulgaristan'da kişisel ilişki düzeni aleyhinize değişebilir.
Sık sorulan sorular
Boşandıktan sonra çocuğumla Türkiye'ye taşınabilir miyim?
Velayet sizde olsa bile ancak öteki ebeveynin rızası ya da bölge mahkemesinin izniyle. Rızasız taşınma Lahey Sözleşmesi'ne göre kaçırma sayılır: öteki ebeveyn iade isteyebilir, Bulgar mahkemesi de kişisel ilişki düzenini değiştirebilir.
Bulgaristan'da ortak velayet mümkün mü?
Evet, 30 Aralık 2025'ten beri: iki ebeveyn de istiyorsa ve çocuğun yararınaysa mahkeme ortak velayete karar verir ve her ebeveynin görevlerini somut olarak belirler. Ebeveynler bunu anlaşmayla da kararlaştırabilir; anlaşamadıkları konuları mahkeme çözer.
Eski eşim Türkiye'de yaşıyor ve nafaka ödemiyor; ne yapabilirim?
Bulgaristan'da yaşıyorsanız kararı ya da onaylı anlaşmayı Bulgar Adalet Bakanlığı'na verin: iki ülke 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi'ne taraf olduğundan (Türkiye 2017'den beri) başvuru Türk merkezî makamına iletilir ve tahsil Türkiye'de yürütülür.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Semeen Kodeks — Bulgar Aile Kanunu (lex.bg) — m. 59, 122–127b, 142–149
- Zakon za zakrila na deteto — Çocuk Koruma Kanunu (lex.bg) — m. 15
- Lahey Konferansı — 1980 Sözleşmesi — Türkiye: 1 Haziran 2004
- Bulgar Resmî Gazetesi — asgari ücret kararnamesi — 620,20 avro
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.