Yasal çerçeve
Medeni Kanun'un 229 ve devamı maddeleri dört boşanma düzenler: anlaşmalı, ayrılık ilkesinin kabulüyle, evlilik bağının kesin bozulması nedeniyle ve kusurla. 18 Kasım 2016 yasası, avukatlar senediyle noterde tevdi edilen hâkimsiz anlaşmalı boşanmayı yarattı. 1 Ocak 2021'de yürürlüğe giren reform uzlaştırma duruşmasını kaldırdı ve bağın kesin bozulması için aranan ayrılığı iki yıldan bir yıla indirdi.
Fransa'da yaşayan iki Türk vatandaşı için Fransız mahkemesi yetkilidir, ancak Roma III tüzüğü uyarınca eşler Fransız hukukunu seçmediyse ortak millî hukuk olarak Türk Medeni Kanunu'nu uygular: anlaşmalı boşanmada en az bir yıl evlilik koşulu ve hâkim onayı aranır, hâkimsiz noter boşanması mümkün olmaz. Fransız hukukunun seçimi (dava sırasında bile mümkün) birkaç haftada noterde anlaşmalı boşanmanın yolunu açar. Kesinleşen Fransız kararı 2018'den beri (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) her iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurursa konsoloslukta doğrudan tescil edilir; aksi hâlde Türkiye'de tanıma-tenfiz davası gerekir. Hâkimsiz noter boşanmasının 27/A kapsamında tescili tartışmalıdır — konsolosluğa önceden sorun; gerekirse Türkiye'de tanıma davası açılır.
Temel noktalar
| Anlaşmalı | Hâkimsiz: her eşin avukatı vardır, anlaşma noterde tevdi edilir. İstisna: küçük çocuk dinlenmek isterse hâkim devralır |
|---|---|
| Bağın bozulması | Bir yıl ayrılık yeter; eşin rızası gerekmez |
| Kusur | Hâlâ mümkün ama azınlıkta kaldı |
| Denkleştirici ödence | Yaşam düzeyi farkını gidermek için kural olarak sermaye biçiminde ödenir |
| Çocuklar | Neredeyse tüm durumlarda ortak velayet; nafaka gösterge tablosuna göre |
| Süre | Anlaşmalıda birkaç hafta ile birkaç ay; çekişmelide bir ila iki yıl |
| Dönüşümlü ikamet | En küçük yaştan itibaren mümkün, anlaşmayla ya da hâkim kararıyla |
| Konut | Hâkim mülkiyetten bağımsız olarak konutun kullanımını verebilir |
| Soyadı | Herkes doğum soyadına döner, anlaşma ya da hâkim izni dışında |
| Türkiye'de tanınma | Mahkeme kararı için konsoloslukta 27/A; noter boşanması için konsolosluğa danışın |
Uygulamada
- Her eş kendi avukatını seçer — hâkimsiz boşanmada bile zorunludur; Paris, Lyon ve Strazburg'da Türkçe konuşan avukatlar işi kolaylaştırır.
- Taşınmaz söz konusuysa — Türkiye'deki de — mal rejiminin tasfiye durumu noterce hazırlanır.
- Aile işleri hâkimine (JAF) geçici tedbirler için acilen başvurulabilir.
- Boşanma nüfus kayıtlarının kenarına işlenir: bu şerh onu üçüncü kişilere karşı geçerli kılar; Türk konsolosluğuna kesinleşmiş kararın apostilli ve yeminli tercümeli örneği sunulur.
- Karardan sonra vasiyeti, hayat sigortası sözleşmelerini ve lehtar hükümlerini güncellemeyi unutmayın.
- Hâkimsiz boşanma için iki Türk vatandaşının anlaşmada Fransız hukukunu seçmesi gerekir — aksi hâlde noter reddeder, çünkü Türk hukuku bu biçimi tanımaz.
Maliyet ve karşılanma
Usule göre birkaç yüz ile birkaç bin euro avukat ücreti artı noter masrafı (anlaşmanın tevdii için yaklaşık 50 euro). Adli yardım (aide juridictionnelle) gelire göre ücretlerin tamamını ya da bir kısmını karşılar. Türkiye'de tanıma-tenfiz davası ayrıca avukat masrafı doğurur.
Son değişiklikler
1 Ocak 2021'den beri uzlaştırma duruşması yok ve bağın bozulması için aranan ayrılık bir yıl; usul tamamen elektronik.
Nereye başvurulur
- Aile hukuku uzmanı avukatlar; maisons de justice et du droit'da ücretsiz danışma.
- Noterler — mal rejiminin tasfiyesi ve boşanma anlaşmasının tevdii.
- Points-justice ve belediyelerdeki ücretsiz hukuk nöbetleri.
- Kararın tescili için T.C. Başkonsoloslukları.
Bilmekte fayda var
Şiddet hâlinde koruma kararı (ordonnance de protection) boşanmadan bağımsız olarak istenir ve birkaç günde alınabilir: usulün sonucunu beklemeyin. Çocukla Türkiye'ye diğer ebeveynin ya da hâkimin izni olmadan gitmek Lahey Sözleşmesi anlamında kaçırmadır — Türkiye sözleşmeye taraftır ve Türk mahkemeleri iadeye karar verir.
Sık sorulan sorular
Nerede boşanmak daha iyi: Fransa'da mı Türkiye'de mi?
Fransa'da yaşayan iki Türk vatandaşı için iki mahkeme de yetkilidir. Fransız anlaşmalı boşanma (Fransız hukuku seçildikten sonra) birkaç hafta sürer ve hâkim gerektirmez; çekişmeli bir ila iki yıl, ama bir yıl ayrılıktan sonra kusursuz. Türk mahkemesi daha ucuzdur, kusura karar verebilir ve daha uzun sürer; Fransa'da yaşayan çocukların işleri zaten Fransız mahkemelerine tabidir. Kim önce başvurursa mahkemeyi seçer.
Hâkimsiz noter boşanması Türkiye'de tanınır mı?
Belirsizdir: 27/A usulü „yabancı mahkeme kararları” için düzenlenmiştir ve konsolosluklar noter senediyle boşanmayı tescil etmekte tereddüt edebilir; tanınmasa Türkiye'de aile mahkemesinde tanıma davası gerekir ve mahkemenin senedi „kesinleşmiş karar” sayıp saymayacağı içtihada bağlıdır. Türkiye'de tescili garanti etmek isteyen çift, Fransa'da hâkimli bir usul (ayrılık ilkesinin kabulü) seçebilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- service-public.fr — divorce — haklar ve işlemler resmî portalı
- Légifrance — yasa ve kanunların resmî metni
- T.C. Paris Başkonsolosluğu — boşanma tescili — yabancı boşanma kararlarının nüfusa tescili
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.