Yasal çerçeve
Boşanmayı Aile Kanunu'nun 49–59. maddeleri ile Hukuk Usulü Kanunu'nun (Grajdanski protsesualen kodeks, ГПК) evlilik davalarına ilişkin hükümleri düzenler; davaya bölge mahkemesi bakar. Her eş, evlilik derin ve onarılamaz biçimde sarsıldığında (дълбоко и непоправимо разстроен) boşanma isteyebilir; mahkeme eşleri arabuluculuğa yönlendirir ve eşlerden biri isterse kusur hakkında da karar verir (m. 49). Ciddi ve kesin karşılıklı rızada mahkeme gerekçe aramaz (m. 50). Eşler çocukların yaşayacağı yer, velayet, kişisel ilişki, çocuk nafakası, aile konutu, eşler arası nafaka ve soyadı konusunda yazılı bir anlaşma (споразумение) sunar; 30 Aralık 2025'ten beri çocuğun yurt dışı seyahati de anlaşmaya yazılabilir (m. 51). Anlaşmalı boşanmada iki eş duruşmaya bizzat gelir, mazeretsiz gelmeyen olursa dava düşer; karar kesindir (ГПК m. 330). Çekişmeli davada mahkeme velayeti, kişisel ilişkiyi, çocuk nafakasını ve küçük çocuk varsa aile konutunu kendiliğinden karara bağlar (ГПК m. 322). Kusursuz eş, çalışamıyor ve mal varlığıyla geçinemiyorsa en fazla üç yıl nafaka alır; yeniden evlenince hak sona erer (m. 139, 145). Boşanan eşler birbirinin mirasçısı olmaktan çıkar ve evlilik öncesi soyadına dönülebilir (m. 53–54). Mahkeme kararıyla ayrılık kurumu yoktur.
Yetki ve uygulanacak hukuk AB kurallarına bağlıdır: Bulgaristan yetkide Brüksel II ter Tüzüğü'nü (2019/1111), uygulanacak hukukta Roma III Tüzüğü'nü (1259/2010) uygular. Bulgaristan'da yaşayan çift, uyruğu ne olursa olsun Bulgar mahkemesine başvurabilir ve hukuk seçmediyse Bulgar hukukuna göre boşanır. Eşlerden biri Bulgar vatandaşıysa çift Türkiye'de yaşasa da Bulgar mahkemesi yetkilidir (Bulgar Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu, KMÇP m. 7); bu durumda Roma III kural olarak ortak mutat meskenin hukukunu, yani Türk hukukunu gösterir, ama eşler en geç dava açılırken yazılı anlaşmayla Bulgar hukukunu seçebilir. Türk mahkemesi ise çifte vatandaşları yalnızca Türk sayar; iki eş de Türk vatandaşıysa Türk Medeni Kanunu'nu, vatandaşlıkları farklıysa ortak mutat meskenlerinin hukukunu uygular (MÖHUK m. 4 ve 14): anlaşmalı boşanma için bir yıllık evlilik şartı Türk hukukunda vardır, Bulgar hukukunda yoktur.
Bulgar kararını Türkiye'de geçerli kılmanın kısa yolu Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 27/A maddesidir: kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmayan karar, eşler bizzat ya da vekilleriyle birlikte başvurursa Türk temsilciliğinde veya Türkiye'de yetkili nüfus müdürlüklerinde nüfus kütüğüne tescil edilir. Eski eş yabancıysa ya da ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına başvurur; iki eş de çifte vatandaşsa Türkiye ikisini de Türk saydığından birlikte başvurmalıdır. Tescil reddedilirse aile mahkemesinde tanıma davası açılır (MÖHUK m. 58; Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A-3). İki ülke arasında 1975'te imzalanan ve 1978'de onaylanan Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî Yardımlaşma Sözleşmesi, örneğin dava belgelerinin karşı ülkede tebliği gibi adlî yardım taleplerinin dayanağıdır; kararın Türkiye'de geçerlik kazanması için yine yukarıdaki tescil ya da tanıma yolu izlenir. Ters yönde, Türk kararını Bulgaristan'da önüne sunulduğu makam (örneğin belediye) tanır; koşullar tartışmalıysa Sofya Şehir Mahkemesi'nde (Софийски градски съд) dava açılır (KMÇP m. 117–118).
Temel noktalar
| Mahkeme | Bölge mahkemesi; davalının daimî adresinde, davalı yurt dışındaysa davacınınkinde |
|---|---|
| Anlaşmalı boşanma | Evlilik süresi şartı yok; yazılı anlaşma, iki eş duruşmada bizzat, karar kesin |
| Çekişmeli boşanma | Evliliğin derin ve onarılamaz biçimde sarsılması; kusur yalnızca istenirse incelenir |
| Arabuluculuk | Çekişmeli boşanmada mahkeme, uyuşmazlığı uygun görürse bilgilendirme toplantısını zorunlu kılar; şiddet delili varsa istisna |
| Eski eşe nafaka | Kusursuz ve çalışamayan eşe en fazla üç yıl |
| Çocuklar | Velayet, kişisel ilişki, nafaka ve aile konutu boşanma kararında |
| Türkiye'de geçerlik | Konsoloslukta tescil (eşlerin birlikte başvurusu; eski eş yabancıysa Türk eşin tek başına başvurusu) ya da tanıma davası |
Uygulamada
- Anlaşmayı eksiksiz hazırlayın: çocukların yaşayacağı yer, velayet, görüşme takvimi, nafaka, konut, soyadı ve gerekiyorsa yurt dışı seyahat izni. Eksik anlaşmada mahkeme süre verir; eksiklik giderilmezse boşanma istemini reddeder (m. 51).
- Türkiye'de yaşıyorsanız yolculuğu duruşma tarihine göre planlayın: anlaşmalı boşanmada vekil yetmez, iki eş de duruşmaya bizzat gelir.
- Dava sırasında nafaka, aile konutu ve çocukların bakımı için geçici önlem (привременни мерки) isteyin; mahkeme kural olarak talebin yapıldığı duruşmada karar verir (ГПК m. 323).
- Kesinleşen kararın onaylı örneğine Bulgar Adalet Bakanlığı'ndan apostil aldırın, Türkçeye tercüme ettirin ve eski eşinizle birlikte ya da vekil aracılığıyla Sofya Büyükelçiliği'ne, Filibe veya Burgaz Başkonsolosluğu'na başvurun. Bu ortak başvuruyu boşanma anlaşmasına taahhüt olarak yazdırın.
- Türkiye'de boşananlar Türk kararına adliyedeki Adalet Komisyonu Başkanlığı'ndan apostil aldırıp Bulgarca tercümesiyle belediyeye sunar.
Maliyet ve karşılanma
Harçlar 2026'dan beri avroyladır: çekişmeli boşanmada dava açılırken 12,78 avro, karar verilirken 10,23 ile 25,56 avro arası; anlaşmalı boşanmada en fazla 20,45 avro. Anlaşmada mal paylaşımı varsa her payın değerinin, nafaka konusunda anlaşma varsa üç yıllık ödemelerin %2'si ayrıca alınır (Harç Tarifesi m. 6–7). Nafaka davalarında harç alınmaz; yeterli geliri olmadığı mahkemece kabul edilenler de muaftır (ГПК m. 83). Apostil, tercüme ve avukat ücreti ayrıca ödenir.
Son değişiklikler
Aile Kanunu'nun 30 Aralık 2025'te yürürlüğe giren değişikliği (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 115/2025) boşanma anlaşmasına çocuğun yurt dışı seyahatini ekledi ve boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça mümkün kıldı. Anayasa Mahkemesi'nin 2024'te iptal ettiği zorunlu arabuluculuk bilgilendirme toplantısı, 8 Temmuz 2025'te yayımlanan değişiklikle yeniden getirildi ve o tarihten sonra açılan davalara uygulanıyor (sayı 55/2025). Mahkeme harçları 2026'da avroya çevrildi (sayı 18/2026).
Nereye başvurulur
- Bölge mahkemesi (районен съд): boşanma, geçici önlemler, velayet ve nafaka.
- Mahkemelerin arabuluculuk merkezleri ve kayıtlı arabulucular: bilgilendirme toplantısı ve arabuluculuk.
- Ulusal Adlî Yardım Bürosu (Национално бюро за правна помощ): geliri düşük olanlara hukukî yardım.
- T.C. Sofya Büyükelçiliği, Filibe ve Burgaz Başkonsoloslukları: kararın Türk nüfusuna tescili.
- Türkiye'de aile mahkemesi: tanıma davası.
Bilmekte fayda var
Bulgaristan'da boşanmış olmak Türkiye'de boşanmış olmak demek değildir: karar Türk nüfusuna tescil edilmedikçe Türkiye'de evli görünürsünüz, yeni nikâh için evlenme ehliyet belgesi alamazsınız ve mirasta sorun çıkar. Çifte vatandaş eşler için konsoloslukta tescil ancak birlikte başvuruyla mümkündür; iletişim koptuğunda tek yol tanıma davasıdır.
Sık sorulan sorular
Eşim Türkiye'de yaşıyor; Bulgaristan'da boşanma davası açabilir miyim?
Evet. Bulgaristan'da mutat meskeniniz varsa ya da Bulgar vatandaşıysanız Bulgar mahkemesi yetkilidir; davalı yurt dışında yaşıyor ve Bulgaristan'da vekili yoksa dava sizin daimî adresinizin bölge mahkemesinde açılır (ГПК m. 107). Kesinleşen karar Türkiye'de tescil ya da tanımayla geçerli olur.
Boşandıktan sonra eski eşime nafaka ödemem gerekir mi?
Bulgar hukukunda eski eşe nafaka dardır: yalnızca boşanmada kusuru olmayan, çalışamayan ve mal varlığıyla geçinemeyen eş isteyebilir; nafaka en fazla üç yıl sürer, anlaşmayla daha uzun yazılabilir, alacaklı çok ağır durumdaysa mahkeme de uzatabilir ve alacaklı yeniden evlenince biter. Çocuk nafakası bundan ayrıdır.
Bulgaristan'da boşandıktan hemen sonra yeniden evlenebilir miyim?
Bulgar hukuku kadın için bekleme süresi öngörmez. Türk vatandaşı kadın için ise boşanmadan itibaren 300 gün evlenme engeli vardır; doğumla biter ya da gebe olmadığı anlaşılırsa mahkeme kaldırır (TMK m. 132). Yeni evliliği Türkiye'de tescil ettirmek için önce boşanmanın Türk nüfusuna işlenmesi gerekir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Semeen Kodeks — Bulgar Aile Kanunu (lex.bg) — m. 49–59, 139–145
- Grajdanski protsesualen kodeks — Bulgar Hukuk Usulü Kanunu (lex.bg) — m. 83, 107, 140a, 318–330
- Mahkeme harçları tarifesi (lex.bg) — 2026 avro tutarları
- Avrupa e-Adalet Portalı — Bulgaristan'da boşanma — Roma III
- Mevzuat Bilgi Sistemi — Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A; MÖHUK m. 14, 58
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.