Yasal çerçeve
Her eyaletin kendi miras kanunu vardır. Common law eyaletleri bakmakla yükümlü olunanların korunması mevzuatı saklı kalmak üzere vasiyet özgürlüğü tanır; British Columbia'nın Wills, Estates and Succession Act'i daha ileri gider ve eş ya da çocuğa — bağımsız yetişkin çocuk dahil — yeterli pay ayırmayan vasiyeti mahkemenin değiştirmesine izin verir. Quebec Medeni Kanun'u uygular. Kanada'nın hiçbir yerinde veraset ya da intikal vergisi yoktur, ancak ölüm sermaye malının varsayılan elden çıkarılmasını tetikler, dolayısıyla birikmiş kazançlar son beyannamede vergilendirilir.
Kanada'da ilk bakılması gereken şey lehtar tayinleridir. Emeklilik planı, birikim hesabı ve hayat sigortasındaki adlar vasiyete bağlı değildir, vasiyetten önce gelir ve boşanma ya da yeniden evlenme sonrasında neredeyse hiç yenilenmez; bunları güncel tutmak en verimli tek hamledir.
Vasiyetsiz kalındığında uygulanan kanuni dağılım nötr bir çözüm sayılmaz. Çoğu çiftin kendi isteyeceği paylaşıma uymayan bir formül işler; üvey çocuklara, bazı eyaletlerde evlenmemiş partnere ya da yürütülmesi gereken bir işletmeye pay bırakmayabilir.
Kanada'da yaşayan bir Türk için tereke iki ayrı yolda yürür. Kanada'daki malları probate mahkemesi eyalet hukukuna göre dağıtır. Türkiye'deki malda ise Türk mahkemesi MÖHUK m. 20 gereği taşınmaza Türk hukukunu, taşınıra ölenin millî hukukunu — yani yine Türk hukukunu — uygular; bu nedenle Kanada'da yazılmış bir vasiyet, Türkiye'deki mal bakımından saklı payı (çocuklarda yasal payın yarısı, eşte tamamı; TMK m. 506) ortadan kaldıramaz. Türkiye'deki mal için noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınan Türk mirasçılık belgesi gerekir; konsolosluk vekâletnamesiyle de işlem yapılabilir. Vergi yönünden: Kanada, mukimin dünyadaki tüm varlığında varsayılan elden çıkarma kazancını vergilendirir, Türkiye'deki daire de buna dahildir. Türkiye ise Türk vatandaşı mirasçının dünya çapındaki edinimini ve Türkiye'deki malı veraset ve intikal vergisine (yüzde 1–10) bağlar (VİVK m. 1); yurt dışında olan ölümde beyan süresi 6 ay, mirasçı da yurt dışındaysa 8 aydır. Kanada gelir vergisi ile Türk veraset vergisi birbirinden mahsup edilmez.
Temel noktalar
| Hukuk | Eyalet miras kanunları; Quebec'te Medeni Kanun |
|---|---|
| Vasiyeti değiştirme | British Columbia mahkemenin eş ya da çocuk lehine vasiyeti değiştirmesine izin verir |
| Bakmakla yükümlü olunanlar | Tüm common law eyaletlerinde koruma |
| Vergi | Veraset vergisi yok; ölümde varsayılan elden çıkarma birikmiş sermaye kazançlarını vergilendirir |
| Probate harçları | Eyaletçe alınır, sembolikten terekenin yüzde 1,5'inin üstüne |
| Kayıtlı planlar | RRSP, RRIF ve TFSA tayinle tereke dışında geçer |
 Türkiye | Taşınmaz için MÖHUK m. 20 uyarınca Türk hukuku ve saklı pay; Türk mirasçılık belgesi; VİVK beyanı 6–8 ay içinde |
Uygulamada
- Vasiyeti arayın ve grant, letters of administration ya da yerel eşdeğeri için başvuruda bulunun.
- Tereke değerini hesaplayın; tayin veya survivorship ile tereke dışına çıkan varlıkları da dahil edin.
- Kanun şart koşuyorsa alacaklılara duyuru yapın; borçları, dağıtım başlamadan ödeyin.
- Ölümle doğan vergi beyannamelerini, yani varsayılan elden çıkarmayı içeren son T1'i verin; CRA'dan clearance certificate isteyin.
- Talep süresi bittikten sonra dağıtıma geçin; imzalı bir dağıtım hesabını saklayın.
- Türkiye'de mal varsa: apostilli ve tercümeli Kanada ölüm belgesini hazırlayın, konsolosluğa ölümü bildirin; Türk mirasçılık belgesi, tapu intikali ve veraset ve intikal vergisi beyanı sırayla gelir.
Maliyet ve karşılanma
Mahkeme harçları görece düşüktür; masrafın büyük kısmı avukat ve danışman ücretleridir ve çekişmeli terekede çoğu kez anlaşmazlığın değerini aşar. Emeklilik, sigorta ve ortak hesap gibi tereke dışı varlıklar çoğunlukla en yüksek tutarları oluşturur ve en az incelenenlerdir. Varsayılan elden çıkarma vergisi kazancın yüzde 25'ine kadar çıkabilir.
Son değişiklikler
Birkaç eyalet vasiyet şekil kurallarını modernleştirdi; pandemide getirilen elektronik vasiyet ve uzaktan tanıklık kalıcı oldu. Kanada 2024'te Apostil Sözleşmesi'ne katıldı, bu da Kanada miras belgelerinin Türkiye'de kullanımını kolaylaştırır.
Nereye başvurulur
- Tereke üzerinde yetkili probate mahkemesi ya da sicili.
- Canada Revenue Agency — beyannameler ve clearance certificate.
- Hukuk derneği yönlendirme servisi; Toronto ve Montreal'de Türkçe konuşan miras avukatları.
- Bankalar, sigortacılar ve emeklilik yöneticileri — tereke dışı varlıklar.
- Eyalet nüfus dairesi — ölüm belgesi (Türkiye için apostilli).
- T.C. konsoloslukları — ölüm bildirimi, vekâletname.
Bilmekte fayda var
Kanada'daki malı kapsayan Türk noter vasiyeti şeklen geçerlidir, ancak Ontario ya da British Columbia'da yabancı vasiyetle probate daha uzun sürer ve pahalıdır; iki ülkede mal için birbirini iptal etmeyen iki vasiyet — Kanada için Kanada, Türkiye için Türk — daha iyidir. Türkiye'deki taşınmaz için Türk saklı payı her hâlde uygulanır.
Sık sorulan sorular
Vasiyet yoksa kim miras alır?
Yasal sıra: önce hayatta kalan eş ya da partner ve çocuklar, sonra eyalet kanununun belirlediği sırayla diğer akrabalar — Quebec ve Ontario'da common-law partner yasal mirasçı değildir, British Columbia'da öyledir.
Emeklilik ve hayat sigortası terekeye girer mi?
Genelde girmez. Formda lehtar olarak yazılan kişiye geçer; bu, Türk vasiyetini de geride bırakır.
Tasfiye ne kadar sürer?
Çekişme yoksa çoğu zaman altı ila on sekiz ay sürer; anlaşmazlık varsa ya da malın bir kısmı yurt dışında — Türkiye'de — ise çok daha uzar.
Türkiye'deki daire Kanada miras hukukuna tabi mi?
Türk mahkemesi bakımından hayır: MÖHUK m. 20 uyarınca Türkiye'deki taşınmazda Türk hukuku ve Türk saklı payı geçerlidir, Kanada vasiyeti bunu aşamaz. Vergide ise iki ayrı yük vardır: Kanada varsayılan elden çıkarma kazancını gelir vergisiyle, Türkiye intikali veraset vergisiyle vergilendirir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Canada.ca — resmî hükûmet portalı
- Justice Laws Website — federal kanun ve yönetmelikler
- Canada Revenue Agency — What to do when someone has died — son beyanname, clearance certificate
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.