Yasal çerçeve
2005 tarihli Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu (Zakon za zaştita ot domaşnoto nasilie, Закон за защита от домашното насилие) fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddeti ve kişisel özgürlüğün zorla kısıtlanmasını aile içi şiddet sayar; çocuğun gözü önünde uygulanan şiddet de psikolojik şiddettir (m. 2). Koruma eşe ve eski eşe, fiilî birliktelikteki ya da en az 60 gün süren yakın ilişkideki partnere, ortak çocuğun öteki ebeveynine ve akrabalara karşı tanınır (m. 3). Mahkeme failin ortak konuttan çıkarılmasına, mağdurun konutuna, iş yerine ve sosyal çevresine yaklaşma yasağına, her türlü iletişim yasağına, çocuğun geçici olarak mağdur ebeveynde kalmasına ve failin özel programlara katılmasına karar verebilir; bu önlemler 3 ila 18 ay sürer (m. 5). Başvuru, mağdurun adresinin bölge mahkemesine (районен съд) olaydan itibaren üç ay, bu objektif olarak imkânsızsa en geç altı ay içinde yapılır (m. 7, 10), harç alınmaz (m. 11). Doğrudan tehlikede mahkeme taraflar çağrılmadan 24 saat içinde acil koruma kararı (zapoved za nezabavna zaştita, заповед за незабавна защита) verir (m. 18). Karara uymamak suçtur: üç yıla kadar hapis ya da 5 000 levaya (yaklaşık 2 556 avro) kadar para cezası (Ceza Kanunu m. 296). Aile içi şiddet koşullarında işlenen yaralama, zorlama ve tehdit ağırlaştırılmış hâllerdir; Ağustos 2023'ten beri şiddetin „sistematik” olması aranmaz (Ceza Kanunu m. 93/31).
Kanun 2023'te köklü biçimde değişti: yakın ilişki kapsama alındı, başvuru süresi bir aydan üç aya çıktı, mahkemeler risk değerlendirmesi yapıyor (m. 15/4) ve Bakanlar Kurulu'na bağlı Aile İçi Şiddeti Önleme ve Koruma Ulusal Konseyi kuruldu; bu davalarda arabuluculuk uygulanmaz. Her hekim, mağdurun isteği üzerine yaralanmaları yazılı olarak belgelemek zorundadır (m. 4/4) ve uzman hizmetler 2024'ten beri mağdura anlayabileceği bir dilde bilgi verir (m. 6i).
İki ülke de İstanbul Sözleşmesi'nin dışındadır: Bulgaristan'da Anayasa Mahkemesi sözleşmeyi 2018'de Anayasa'ya uygun bulmadı ve sözleşme onaylanmadı; Türkiye 2021'de çekildi. Bulgaristan AB'nin 2024/1385 sayılı direktifini Haziran 2027'ye kadar aktarmak zorundadır. Bulgar koruma kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz: fail Türkiye'deyse ya da mağdur Türkiye'ye taşınıyorsa koruma 6284 sayılı Kanun'a göre aile mahkemesinden ya da acil durumda kolluktan yeniden istenir; 6284 uyruk ayrımı yapmaz.
Bulgar vatandaşının aile üyesi olarak uzun süreli oturma hakkı alan Türk vatandaşı eş, evlilik sona erdiğinde çalışıyor ya da kendi işini yapıyor, sağlık sigortası ve geçim imkânı varsa ve örneğin evlilik sona ermeden önce aile içi şiddete uğramışsa bu hakkı korur (Yabancılar Kanunu m. 24/11).
Temel noktalar
| Kimler korunur | Eş, eski eş, fiilî partner, en az 60 günlük yakın ilişki, akrabalar |
|---|---|
| Şiddet türleri | Fiziksel, cinsel, psikolojik, ekonomik; çocuğun gözü önünde şiddet |
| Önlemler | Konuttan çıkarma, yaklaşma ve iletişim yasağı; 3 ila 18 ay |
| Acil koruma kararı | Doğrudan tehlikede 24 saat içinde |
| Başvuru | Olaydan itibaren üç ay içinde, bölge mahkemesine, harçsız |
| İhlal | Üç yıla kadar hapis ya da para cezası (Ceza Kanunu m. 296) |
| Oturma hakkı | Bulgar vatandaşının yabancı eşi şiddet hâlinde hakkını koruyabilir |
Uygulamada
- Acil tehlikede ve karar ihlal edildiğinde 112'yi arayın.
- Yaralanmaları hemen bir hekime belgeletin; adlî tıp uzmanının raporu (съдебномедицинско удостоверение) mahkemede güçlü bir delildir.
- Koruma kararı için adresinizin bölge mahkemesine dilekçe verin; hayatınız tehlikedeyse acil koruma kararı da isteyin. Ücretsiz yardım için Ulusal Adlî Yardım Bürosu'nu (0700 18 250) arayın.
- Ayrılmadan önce güvenlik planı hazırlayın: kimlik, pasaport, çocukların belgeleri, biraz para ve yedek anahtar güvendiğiniz birinde dursun.
Maliyet ve karşılanma
Koruma kararı başvurusu harçsızdır; yardım hattı, 112 ve 116 111 çocuk hattı ücretsizdir. Ulusal Adlî Yardım Bürosu geliri yetersiz mağdurlara danışma ve dilekçe hazırlamada ücretsiz yardım eder; mahkeme de adlî yardım kararı verebilir.
Son değişiklikler
Bakanlar Kurulu'nun 304 sayılı kararnamesi (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 74/2024) uygulama yönetmeliğini değiştirdi: yardım hattı, danışma merkezleri, sığınaklar ve fail programları için her bölgede asgari standartlar, mahkemeler için standart risk değerlendirmesi ve ulusal bilgi sistemi.
Nereye başvurulur
- Acil yardım 112; şiddet mağdurları için ulusal yardım hattı 0800 18 676, ücretsiz, 7/24.
- Bölge mahkemesi (районен съд): koruma kararı ve acil koruma kararı.
- Ulusal Adlî Yardım Bürosu: 0700 18 250, hafta içi 9.00–17.00.
- Sosyal Yardım Müdürlüğü (дирекция „Социално подпомагане”): kriz merkezi, sığınak, çocuk koruma; çocuk hattı 116 111.
- T.C. Sofya Büyükelçiliği, Filibe ve Burgaz Başkonsoloslukları; Türkiye'de ALO 183 ve KADES.
Bilmekte fayda var
Başvuru süresi kısadır: olaydan itibaren üç ay; her olayı tarihi ve belgesiyle hemen kaydedin. Bulgar koruma kararı Türkiye'de geçerli değildir. Ayrılığın duyurulduğu dönem en tehlikelidir; güvenlik planını konuşmadan önce hazırlayın.
Sık sorulan sorular
Koruma kararını ne kadar çabuk alabilirim?
Hayatınız ya da sağlığınız doğrudan tehlikedeyse bölge mahkemesi taraflar çağrılmadan 24 saat içinde acil koruma kararı verir; bu karar asıl karara kadar geçerlidir. Asıl karar 3 ila 18 ay süren önlemler içerir.
Ev kocamın adına; onu evden çıkarabilir miyim?
Evet: mahkeme failin ortak konuttan çıkarılmasına ve size yaklaşmamasına karar verebilir; karara uymamak suçtur. Mülkiyet sorunu boşanma ya da mal rejimi davasında ayrıca çözülür.
Şiddet uygulayan eşim Türkiye'de; Bulgar kararı orada geçerli mi?
Hayır. Türkiye'de 6284 sayılı Kanun'a göre aile mahkemesinden ya da acil durumda kolluktan tedbir isteyebilirsiniz; kanun uyruk ayrımı yapmaz.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Zakon za zaştita ot domaşnoto nasilie — Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu (dela.bg) — m. 2–11, 18
- Sofya Şehir Savcılığı — aile içi şiddet mağdurlarına bilgi — yardım hatları, m. 296
- Nakazatelen kodeks — Bulgar Ceza Kanunu (lex.bg) — m. 93/31, 296
- Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 74/2024 — uygulama yönetmeliği
- Zakon za çujdentsite — Bulgar Yabancılar Kanunu (ciela.net) — m. 24/11
- Bulgaristan Anayasa Mahkemesi — karar 13/2018 — İstanbul Sözleşmesi
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6284 sayılı Kanun
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.