Ramy prawne
W Anglii i Walii nie ma zachowku: można zostawić majątek, komu się chce. Korektą jest Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act 1975, na podstawie którego małżonek, były małżonek, dziecko, konkubent po dwóch latach lub osoba zależna może prosić sąd o rozsądne zaopatrzenie finansowe. Szkocja jest inna: pozostały małżonek i dzieci mają legal rights do majątku ruchomego, których testament nie może pozbawić. Irlandia Północna ma własną ustawę. Dziedziczenie ustawowe daje małżonkowi ustawowy zapis (statutory legacy) plus udział w reszcie.
Najbardziej szkodliwa dla par zasada: małżeństwo unieważnia w Anglii i Walii wcześniejszy testament, chyba że testament stwierdza, iż sporządzono go w przewidywaniu tego małżeństwa. Wiele osób żeni się ponownie i umiera bez testamentu, nie wiedząc o tym.
Ustawa z 1975 roku jest praktycznym substytutem zachowku i nie jest formalnością: sądy przyznawały znaczne kwoty konkubentom i dorosłym dzieciom w potrzebie. Sześciomiesięczny termin od grant of probate jest ścisły i często przekraczany.
Legal rights w Szkocji zaskakują rodziny zakładające, że angielskie zasady obowiązują w całym Zjednoczonym Królestwie. Małżonek i dzieci mogą żądać stałego udziału w majątku ruchomym — kontach bankowych, inwestycjach, rzeczach osobistych — niezależnie od testamentu, choć nie w nieruchomościach.
Polak z domicylem w Anglii pozostawia spadek według prawa angielskiego co do ruchomości i nieruchomości w Anglii; mieszkanie w Polsce podlega w praktyce polskiemu sądowi i polskiemu prawu (z zachowkiem dla dzieci i małżonka). Polskie europejskie poświadczenie spadkowe nie działa w UK, a angielski grant of probate nie działa w Polsce — potrzebne są dwa postępowania.
Najważniejsze punkty
| Ustawy | Wills Act 1837; Administration of Estates Act 1925; Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act 1975 |
|---|---|
| Anglia i Walia | Swoboda testowania, z zastrzeżeniem roszczeń rodziny |
| Szkocja | Legal rights małżonka i dzieci do majątku ruchomego |
| Dziedziczenie ustawowe | Ustawowy zapis dla małżonka (322 000 funtów), potem połowa reszty; druga połowa dla dzieci |
| Konkubenci | Nie dziedziczą ustawowo; mogą dochodzić roszczeń z ustawy z 1975 roku po dwóch latach |
| Podatek od spadków | Kwota wolna 325 000 funtów plus residence nil-rate band 175 000, zwolnienie małżonka, 40 % powyżej |
| Spadek polsko-brytyjski | Dwa odrębne postępowania: probate w UK i stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia w Polsce |
W praktyce
- Znaleźć testament i sprawdzić, czy był zarejestrowany; wystąpić o grant of probate, a bez testamentu o letters of administration.
- Wycenić spadek, łącznie z darowiznami z siedmiu lat przed śmiercią.
- Zgłosić do HMRC i zapłacić podatek od spadków przed wydaniem grantu.
- Zebrać aktywa, spłacić długi i dopiero wtedy dzielić.
- Pamiętać o sześciomiesięcznym terminie na roszczenie rodzinne od daty grantu.
- Zgon Polaka zgłosić w konsulacie (akt zgonu do polskiego rejestru) i w ciągu sześciu miesięcy zgłosić nabycie spadku w Polsce (SD-Z2), by zachować zwolnienie podatkowe najbliższej rodziny.
Koszt i refundacja
Opłata za wniosek o probate jest stała (273 funty), bez opłaty dla bardzo małych spadków. Solicitorzy pobierają zwykle 1–5 % wartości spadku za pełną administrację. Podatek od spadków wynosi 40 % powyżej kwoty wolnej, z pełnym zwolnieniem transferów między małżonkami i partnerami cywilnymi oraz dodatkową kwotą, gdy dom przechodzi na zstępnych.
Ostatnie zmiany
Przegląd prawa testamentów przez Law Commission zalecił modernizację formalności, w tym testamenty elektroniczne i zmianę zasady, że małżeństwo unieważnia wcześniejszy testament.
Gdzie się zwrócić
- HM Courts and Tribunals Service — wnioski o probate.
- Infolinia i formularze HMRC dotyczące podatku od spadków.
- Certainty, the National Will Register — rejestr testamentów.
- Citizens Advice — bezpłatne wstępne wskazówki.
- Solicitor specjalizujący się w probate, przy spadkach spornych lub transgranicznych; polskojęzyczne kancelarie w Londynie.
Warto wiedzieć
Testament angielski musi być podpisany w obecności dwóch świadków jednocześnie obecnych — polski testament własnoręczny bez świadków jest w Anglii ważny co do formy tylko dzięki konwencji haskiej z 1961 roku, jeśli odpowiada prawu polskiemu; dla pewności lepiej mieć testament sporządzony według prawa angielskiego dla majątku w UK.
Najczęstsze pytania
Czy mogę wydziedziczyć dzieci w Anglii?
Można pominąć je w testamencie, ale dorosłe dziecko może wystąpić z wnioskiem z ustawy z 1975 roku o rozsądne zaopatrzenie, a sąd może zmienić podział. Wobec mieszkania w Polsce dzieci mają natomiast polski zachowek.
Czy dziedziczy mój partner bez ślubu?
Nie ustawowo. Po dwóch latach wspólnego życia może dochodzić roszczeń z ustawy z 1975 roku, ale to proces, nie uprawnienie.
Co się dzieje z testamentem, gdy ożenię się ponownie?
W Anglii i Walii małżeństwo unieważnia wcześniejszy testament, chyba że został wyraźnie sporządzony w przewidywaniu tego małżeństwa.
Czym są legal rights w Szkocji?
Stałe udziały w majątku ruchomym dla pozostałego małżonka i dzieci, których testament nie może pozbawić.
Źródła i linki urzędowe
- GOV.UK — testamenty, probate i dziedziczenie
- legislation.gov.uk — ustawy w wersji uchwalonej i skonsolidowanej
- HMRC — Inheritance Tax — kwoty wolne i formularze
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.