Ramy prawne
Każda prowincja ma własną ustawę spadkową. Prowincje common law dopuszczają swobodę testowania z zastrzeżeniem ustaw o zaopatrzeniu osób zależnych; Wills, Estates and Succession Act Kolumbii Brytyjskiej idzie dalej i pozwala sądowi zmienić testament, który nie zapewnia odpowiedniego zaopatrzenia małżonkowi lub dziecku, w tym niezależnemu dorosłemu dziecku. Quebec stosuje kodeks cywilny. Nigdzie w Kanadzie nie ma podatku od spadków, ale śmierć wywołuje domniemane zbycie majątku kapitałowego, więc narosłe zyski stają się opodatkowane w ostatnim zeznaniu.
Najbardziej użyteczna czynność w Kanadzie to sprawdzenie wskazań beneficjentów przy emeryturach, oszczędnościach emerytalnych i ubezpieczeniach na życie. Przechodzą poza testamentem, mają przed nim pierwszeństwo i prawie nigdy nie są aktualizowane po separacji lub ponownym małżeństwie.
Dziedziczenie ustawowe nie jest neutralnym domyślnym rozwiązaniem. Rozdziela według ustawowej formuły, która rzadko odpowiada temu, co para by wybrała, i w ogóle nie przewiduje pasierbów, partnerów niezamężnych w niektórych jurysdykcjach ani firmy, która musi dalej działać.
Dla Polaka mieszkającego w Kanadzie sąd polski zastosuje rozporządzenie 650/2012: prawo ostatniego zwykłego pobytu, czyli prawo prowincji — z odesłaniem (art. 34): kanadyjskie normy kolizyjne poddają nieruchomości prawu miejsca położenia, więc dla mieszkania w Polsce wraca się do prawa polskiego (zachowek). Kanadyjski sąd probate zajmie się majątkiem w Kanadzie; polski notariusz lub sąd — majątkiem w Polsce. Podatkowo: Kanada opodatkowuje domniemane zbycie całego majątku rezydenta (także w Polsce); Polska pobiera podatek od spadków od spadkobierców-rezydentów Polski i od nieruchomości w Polsce, z pełnym zwolnieniem najbliższej rodziny po zgłoszeniu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Umowa polsko-kanadyjska z 2012 roku dotyczy podatków dochodowych, nie spadków.
Najważniejsze punkty
| Prawo | Prowincjonalne ustawy spadkowe; kodeks cywilny w Quebecu |
|---|---|
| Zmiana testamentu | Kolumbia Brytyjska pozwala sądowi zmienić testament na rzecz małżonka lub dziecka |
| Zaopatrzenie osób zależnych | Dostępne we wszystkich prowincjach common law |
| Podatek | Brak podatku od spadków; domniemane zbycie przy śmierci opodatkowuje narosłe zyski kapitałowe |
| Opłaty probate | Pobierane przez prowincję, od nominalnych do ponad 1,5 % spadku |
| Plany rejestrowane | RRSP, RRIF i TFSA przechodzą przez wskazanie poza spadkiem |
| Polska | 650/2012 z odesłaniem dla nieruchomości; SD-Z2 sześć miesięcy; brak umowy o podatku od spadków |
W praktyce
- Znaleźć testament i wystąpić o grant, letters of administration lub lokalny odpowiednik.
- Oszacować spadek, w tym aktywa przechodzące poza nim przez wskazanie lub survivorship.
- Ogłosić wezwanie wierzycieli, gdzie prawo tego wymaga, i spłacić długi przed rozdzieleniem.
- Złożyć zeznania podatkowe, które wywołuje śmierć (ostatnie zeznanie T1 z domniemanym zbyciem), i uzyskać clearance certificate od CRA.
- Rozdzielić dopiero po upływie okresu roszczeń i zachować podpisane rozliczenie.
- Dla majątku w Polsce: akt poświadczenia dziedziczenia u polskiego notariusza (kanadyjski akt zgonu z apostille i tłumaczeniem) i zgłoszenie SD-Z2 przez spadkobierców-rezydentów Polski.
Koszt i refundacja
Opłaty sądowe są skromne; koszty profesjonalne nie, a w spornym spadku rutynowo przekraczają to, o co toczy się spór. Aktywa przechodzące poza spadkiem — emerytury, ubezpieczenia, konta wspólne — są zwykle największymi pozycjami i najrzadziej przeglądanymi. Podatek z domniemanego zbycia może sięgnąć 25 % zysku.
Ostatnie zmiany
Kilka prowincji zmodernizowało formalności testamentowe, czyniąc trwałymi testamenty elektroniczne i zdalne świadkowanie wprowadzone w pandemii; Kanada przystąpiła w 2024 roku do konwencji o apostille, co upraszcza użycie kanadyjskich dokumentów spadkowych w Polsce.
Gdzie się zwrócić
- Sąd probate lub rejestr właściwy dla spadku.
- Canada Revenue Agency — zeznania i clearance certificate.
- Służba polecania izby prawniczej; polskojęzyczni prawnicy spadkowi w Toronto, Mississaudze i Montrealu.
- Banki, ubezpieczyciele i administratorzy emerytur — aktywa poza spadkiem.
- Prowincjonalny urząd stanu cywilnego — akt zgonu (z apostille dla Polski).
Warto wiedzieć
Polski testament notarialny obejmujący majątek w Kanadzie jest formalnie ważny, ale probate w Ontario czy Kolumbii Brytyjskiej z zagranicznym testamentem trwa dłużej i kosztuje więcej; dla majątku w dwóch krajach lepsze są dwa testamenty — kanadyjski dla Kanady, polski dla Polski — bez wzajemnego odwoływania.
Najczęstsze pytania
Kto dziedziczy, jeśli nie ma testamentu?
Porządek ustawowy: pozostały małżonek lub partner i dzieci najpierw, potem inni krewni w kolejności ustalonej ustawą prowincji — w Quebecu i Ontario partner common-law nie dziedziczy ustawowo, w Kolumbii Brytyjskiej tak.
Czy emerytury i ubezpieczenia na życie wchodzą do spadku?
Zwykle nie. Przechodzą na osobę wskazaną w formularzu, który ma pierwszeństwo przed testamentem — także polskim.
Jak długo trwa postępowanie?
Zwykle od sześciu do osiemnastu miesięcy dla spadku bezspornego, znacznie dłużej przy sporze lub majątku za granicą, np. w Polsce.
Czy mieszkanie w Polsce podlega kanadyjskiemu prawu spadkowemu?
Z punktu widzenia polskiego sądu — nie: rozporządzenie 650/2012 wskazuje prawo prowincji, ale kanadyjskie normy kolizyjne odsyłają nieruchomości do prawa miejsca położenia (art. 34), więc stosuje się polskie prawo, w tym zachowek. Podatkowo Kanada opodatkowuje zysk kapitałowy z domniemanego zbycia, Polska zwalnia najbliższą rodzinę po SD-Z2.
Źródła i linki urzędowe
- Canada.ca — oficjalny portal rządowy
- Justice Laws Website — ustawy i rozporządzenia federalne
- Canada Revenue Agency — What to do when someone has died — ostatnie zeznanie, clearance certificate
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.