Ramy prawne
Prawo karne jest federalne — napaść, nękanie kryminalne, groźby i peace bonds — a nakazy ochronne prowincjonalne. Divorce Act w brzmieniu z 2021 roku definiuje przemoc w rodzinie szeroko, włączając zachowania przymuszające i kontrolujące, i wymaga od sądów uwzględnienia jej w decyzjach rodzicielskich.
Dla Polek w Kanadzie: sponsorowana małżonka nie traci pobytu stałego po odejściu od sprawcy — warunkowy pobyt stały zniesiono w 2017 roku właśnie z powodu przemocy; ofiara bez statusu (np. przed zakończeniem sponsorowania lub po jego wycofaniu) może uzyskać bezpłatne pozwolenie na pobyt czasowy dla ofiar przemocy w rodzinie z pozwoleniem na pracę i opieką zdrowotną. Policja i schroniska nie sprawdzają statusu; 911 działa po angielsku i francusku z tłumaczem.
Kanadyjskie nakazy ochronne nie działają w Polsce (brak instrumentu jak w UE): po powrocie do Polski trzeba wystąpić o polski nakaz na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, z tłumaczeniem kanadyjskiego jako dowodem. Wyjazd z dziećmi do Polski bez zgody sądu to uprowadzenie według konwencji haskiej — nawet dla ofiary przemocy; Divorce Act wymaga 60-dniowego zawiadomienia o przeprowadzce.
Najważniejsze punkty
| Nakazy ochrony awaryjnej | Dostępne w większości prowincji, często przez policję poza godzinami |
|---|---|
| Peace bond | Nakaz z kodeksu karnego zobowiązujący do zachowania spokoju, dostępny bez skazania |
| Przemoc w rodzinie w rodzicielstwie | Szeroko zdefiniowana w Divorce Act od 2021 roku, w tym kontrola przymusowa |
| Broń | Nakazy zakazu i cofnięcie licencji |
| Najem | Większość prowincji pozwala ofiarom na wcześniejsze rozwiązanie najmu |
| Imigracja | Bezpłatne pozwolenia na pobyt czasowy dla ofiar przemocy; sponsorowana małżonka nie traci PR |
| Brak odrębnego przestępstwa | Przemoc domowa ścigana z ogólnych przepisów o napaści i nękaniu |
| Kontrola przymusowa | Proponowana federalnie i odzwierciedlona już w prawie rodzinnym |
| Polska | Kanadyjski nakaz nie działa w Polsce — nowy nakaz z ustawy antyprzemocowej |
W praktyce
- Budować dokumentację: datowane notatki, zdjęcia, raporty medyczne, wiadomości i nazwiska świadków.
- Zaplanować wyjście przed jego ogłoszeniem — separacja jest statystycznie najbardziej niebezpiecznym okresem.
- Trzymać dokumenty tożsamości (paszport, kartę PR), trochę pieniędzy i zapasowe klucze w bezpiecznym miejscu poza domem.
- Powiadomić szkoły i pracodawców, gdzie potrzebne są ustalenia bezpieczeństwa.
- Zapytać o nakaz ochrony awaryjnej: kilka prowincji przyznaje je telefonicznie w nocy (Alberta, Saskatchewan, Manitoba).
- Podnieść przemoc w rodzinie wprost w każdym wniosku rodzicielskim — to ustawowy czynnik.
- Bez statusu: wniosek o TRP dla ofiar przemocy (bezpłatny, z pozwoleniem na pracę) przez organizację pomocy lub prawnika imigracyjnego; konsulat RP wydaje paszport tymczasowy, gdy sprawca zabrał dokumenty.
Koszt i refundacja
Wnioski są zasadniczo bezpłatne; pomoc prawna jest dostępna w sprawach rodzinnych z przemocą w większości prowincji. Schroniska bezpłatne; TRP dla ofiar przemocy bez opłat.
Ostatnie zmiany
Kontrola przymusowa nie jest jeszcze odrębnym przestępstwem federalnym, choć projekt (C-332) przeszedł Izbę Gmin w 2024 roku; jest już centralna w orzekaniu rodzinnym. Ontario i inne prowincje uznały w 2024–2025 roku przemoc wobec partnerek za „epidemię”.
Gdzie się zwrócić
- Prowincjonalne linie kryzysowe i sieci schronisk; ShelterSafe mapuje schroniska w całej Kanadzie.
- Assaulted Women's Helpline 1-866-863-0511 (Ontario) i odpowiedniki gdzie indziej (SOS violence conjugale 1-800-363-9010 w Quebecu).
- Służby dla ofiar przez prowincjonalne ministerstwa i policję.
- Polish Canadian Women's Federation, polskie parafie — polskojęzyczne wsparcie w Toronto, Mississaudze, Montrealu.
- Konsulaty RP — paszport tymczasowy, kontakt z rodziną.
Warto wiedzieć
Groźba „wycofam sponsorowanie i cię deportują” nie działa: pobyt stały uzyskany przez sponsorowanie jest bezwarunkowy od 2017 roku, a ofiara w toku sponsorowania dostaje TRP. Nie wyjeżdżać z dziećmi do Polski bez zgody sądu — sprawca uzyska nakaz powrotu z konwencji haskiej i czas rodzicielski.
Najczęstsze pytania
Stracę pobyt stały, jeśli odejdę od męża, który mnie sponsorował?
Nie. Od 2017 roku nie ma warunkowego pobytu stałego; karta PR pozostaje ważna niezależnie od małżeństwa. Jeśli sponsorowanie jeszcze trwa (wniosek w toku), ofiara przemocy może uzyskać bezpłatne pozwolenie na pobyt czasowy z pozwoleniem na pracę i kontynuować sprawę z przyczyn humanitarnych.
Czym jest peace bond?
Nakazem sądu karnego (art. 810 kodeksu) zobowiązującym osobę do zachowania spokoju, zakazu kontaktu i zbliżania na 12 miesięcy, bez skazania — wystarczy uzasadniona obawa. Naruszenie jest przestępstwem. Uzupełnia go prowincjonalny nakaz ochronny (cywilny).
Czy kanadyjski nakaz ochronny działa w Polsce?
Nie automatycznie. Po powrocie do Polski trzeba wystąpić do sądu lub policji o polski nakaz (zakaz zbliżania, nakaz opuszczenia mieszkania) na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej; kanadyjski nakaz z tłumaczeniem jest silnym dowodem.
Źródła i linki urzędowe
- Canada.ca — oficjalny portal rządowy
- Justice Laws Website — ustawy i rozporządzenia federalne
- IRCC — Family violence and immigration — pozwolenie na pobyt czasowy dla ofiar przemocy
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.