Het wettelijke kader
Drie wetten vormen het kader: de Embryowet (2002), die het gebruik van embryo's en de behandelingen regelt en het kweken van embryo's voor onderzoek verbiedt; de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting (Wdkb, 2004), die de anonimiteit van donoren afschafte — het kind krijgt op 12 jaar fysieke en sociale gegevens en op 16 jaar de identiteit, via de Stichting Donorgegevens —; en de Zorgverzekeringswet, die drie IVF- of ICSI-pogingen vergoedt tot de dag waarop de vrouw 43 wordt, na aftrek van het eigen risico. Kunstmatige inseminatie met donorzaad wordt sinds 2019 ook vergoed zonder medische indicatie, voor alleenstaande vrouwen en vrouwenkoppels. Eicel- en embryodonatie zijn toegelaten zonder vergoeding; de klinieken hanteren een leeftijdsgrens van 50 jaar voor behandeling met donoreicellen. Pre-implantatie genetische test (PGT) gebeurt in Maastricht UMC+ voor ernstige erfelijke aandoeningen. Draagmoederschap is niet verboden als het niet commercieel is (artikel 151b Wetboek van Strafrecht verbiedt bemiddeling tegen betaling); het hoogtechnologisch draagmoederschap wordt in Amsterdam UMC aangeboden onder strikte voorwaarden, en de wensouders worden ouders via adoptie of gezagswijziging. Het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming (2023) wil een rechtstreekse erkenning van de wensouders vóór de geboorte invoeren.
De kernpunten
| Vergoeding | 3 IVF/ICSI-pogingen tot de 43e verjaardag uit de basisverzekering; KID sinds 2019 ook zonder medische indicatie |
|---|---|
| Toegang | Heterokoppels, vrouwenkoppels, alleenstaande vrouwen |
| Donoren | Niet anoniem (Wdkb 2004): gegevens op 12 jaar, identiteit op 16 jaar; beperking van het aantal gezinnen per donor |
| Eicel- en embryodonatie | Toegelaten zonder vergoeding; behandeling tot ongeveer 50 jaar met donoreicellen |
| Draagmoederschap | Toegelaten zonder betaling; hoogtechnologisch in Amsterdam UMC; afstamming via adoptie of gezag |
| Cijfers | Ongeveer 2,5 % van de geboorten na IVF of ICSI; een wachttijd van maanden voor donorzaad |
In de praktijk
- Begin bij de huisarts: die verwijst na een jaar onvervulde kinderwens (of eerder boven 35) naar een gynaecoloog en een van de dertien vergunde IVF-centra; de verwijzing is nodig voor de vergoeding.
- Reken bij elke poging het eigen risico (385 euro in 2026) mee; medicatie en laboratorium vallen onder de basisverzekering, aanvullende verzekeringen vergoeden soms een vierde poging.
- Wie een bekende donor gebruikt, laat vooraf bij een notaris een donorovereenkomst opmaken en laat de duomoeder het kind erkennen; met een kliniekdonor is de duomoeder automatisch ouder als ze met de moeder gehuwd is of een partnerschap heeft.
- Voor eiceldonatie is de wachttijd in Nederland lang; veel koppels gaan naar België of Spanje — vraag de zorgverzekeraar vooraf naar de vergoeding volgens Richtlijn 2011/24.
Kosten en vergoeding
De basisverzekering betaalt de drie pogingen na het eigen risico; een vierde poging kost 3 000 à 5 000 euro. Eiceldonatie in het buitenland 6 000 à 10 000 euro per cyclus. Kunstmatige inseminatie met donorzaad enkele honderden euro's per cyclus, vergoed.
Recente veranderingen
De wijziging van de Wdkb beperkt het aantal gezinnen per donor tot twaalf en centraliseert de registratie na de schandalen van massadonoren; het wetsvoorstel over draagmoederschap en afstamming werd in 2024-2026 in de Tweede Kamer behandeld. Sinds 2023 kunnen donorkinderen ook DNA-verwantschap laten vaststellen via Fiom.
Waar u terechtkunt
- Freya, de patiëntenvereniging voor vruchtbaarheidsproblemen: uitleg, keuze van kliniek, wachttijden.
- Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting voor de gegevens van donoren en donorkinderen.
- Rijksoverheid.nl en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) voor de richtlijnen.
Goed om te weten
De grens van 43 jaar is hard: de vergoeding stopt op de verjaardag, ook midden in een behandeling. En het draagmoederschap is toegelaten maar niet geregeld: de draagmoeder is bij de geboorte de juridische moeder, en de wensouders worden pas ouders na maanden procedure, tenzij het wetsvoorstel wordt aangenomen.
Bronnen en officiële links
- Rijksoverheid — Vruchtbaarheidsbehandelingen en donorconceptie — officiële informatie
- Freya — patiëntenvereniging — vereniging voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen
- Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting — register van donoren
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.