Yasal çerçeve
Velayet, Türk Medeni Kanunu'nun 335–351. maddelerinde düzenlenir: evlilik süresince anne-baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada hâkim velayeti çocuğun yararına göre eşlerden birine verir ve ötekiyle kişisel ilişkiyi (görüşme günleri, tatiller) düzenler. Ortak velayet kanunda yazmaz, ama Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2017'de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7 No'lu Protokol'e dayanarak anlaşan ebeveynler için ortak velayeti kabul etti ve uygulama yaygınlaştı. Evlilik dışı doğan çocuğun velayeti anneye aittir (TMK 337); baba tanıma ya da babalık davasıyla soybağını kurar, velayet için ayrıca dava açar. İştirak nafakası çocuğun ihtiyaçlarına ve ebeveynlerin gücüne göre hâkim tarafından belirlenir, tablo yoktur, çocuk ergin olana (18) ya da öğrenimi bitene kadar ödenir. Kişisel ilişkinin engellenmesi velayetin değiştirilmesi sebebidir; çocuk teslimi 7343 sayılı kanunla 2021'den beri icra memuru yerine adliyelerdeki çocuk teslim birimleri (uzman ve psikologlar) tarafından yapılır. Türkiye 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi'ne taraftır (5717 sayılı kanun).
Temel noktalar
| Evlilikte | Ortak velayet; anlaşmazlıkta hâkim |
|---|---|
| Boşanmada | Kural olarak tek ebeveyne velayet; anlaşan ebeveynlere ortak velayet (Yargıtay 2017) |
| Evlilik dışı çocuk | Velayet kanun gereği annede (TMK 337); baba tanımayla soybağı, dava ile velayet |
| Kişisel ilişki | Hâkim belirler; engelleme velayet değişikliği sebebi |
| İştirak nafakası | Tablo yok; 2026'da çoğu zaman çocuk başına birkaç bin lira; ergin olana kadar |
| Çocuk teslimi | 2021'den beri Adalet Bakanlığı çocuk teslim birimleri; icra memuru ve polis yok |
| Yurt dışına çıkış | Velayet sahibi izin verebilir; ötekinin itirazıyla mahkeme yasak koyabilir |
| Kaçırma | Lahey 1980; merkezî makam Adalet Bakanlığı; iade davası aile mahkemesinde |
Uygulamada
- Anlaşmalı boşanmada velayet, görüşme takvimi (hafta sonları, bayramlar, yaz tatili) ve nafaka protokole yazılır; hâkim çocuğun yararına aykırı değilse onaylar. Ortak velayet istenecekse protokolde açıkça yazılmalı ve gerekçelendirilmelidir.
- Çekişmeli davada hâkim sosyal inceleme raporu ister (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı çocuğu ve ebeveynleri görür), idrak çağındaki çocuğu (genellikle 8 yaşından itibaren) dinler ve velayeti çocuğun üstün yararına göre verir; küçük çocuklarda annenin lehine eğilim sürer.
- Nafaka dava sırasında tedbir nafakası olarak hemen bağlanır; ödenmezse icra takibi ve nafaka borçlusuna üç aya kadar tazyik hapsi istenebilir. Nafaka artışı her yıl ÜFE oranında protokole yazılabilir.
- Görüşme engelleniyorsa: aile mahkemesinden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ya da velayetin değiştirilmesi istenir; çocuk teslimi için adliyedeki çocuk teslim birimine başvurulur, uzmanlar çocuğu zorlamadan teslimi sağlar, direnen ebeveyne disiplin hapsi uygulanabilir.
- Almanya, Fransa ya da Hollanda'da yaşayan Türkler: çocuğun mutad meskeni ülkesinin mahkemesi yetkilidir ve çocuğu ötekinin izni olmadan Türkiye'ye getirmek Lahey Sözleşmesi'ne göre kaçırmadır — Türk aile mahkemesi altı hafta içinde iadeye karar verir, ağır risk kanıtlanmazsa. Nafaka alacağı Türkiye ile AB ülkeleri arasında 2007 Lahey Sözleşmesi'yle tahsil edilir.
Maliyet ve karşılanma
Velayet ve nafaka davaları maktu harca tabidir (2026'da birkaç bin lira), çocuk lehine nafaka davaları harçtan büyük ölçüde muaftır; sosyal inceleme ve bilirkişi ücretleri ayrıca. Avukat asgari tarifeye göre on binlerce lira; adli yardım koşullarında ücretsiz. Çocuk teslim birimi hizmeti ücretsizdir. Kreş desteği: SGK'lı çalışan anneler için Aile Bakanlığı'nın sınırlı kreş yardımı ve belediye kreşleri.
Son değişiklikler
7343 sayılı kanunla (Kasım 2021) çocuk teslimi icra dairelerinden alınıp adliyelerdeki uzman birimlere verildi; 2023'te tam uygulamaya geçildi. Yargıtay 2024–2025 kararlarında ortak velayeti, çocuğun yüksek yararı gerektiriyorsa ebeveynlerden birinin itirazına rağmen de değerlendirmeye başladı; 13. yargı paketi taslağı nafaka takibinde kolaylıklar içeriyor.
Nereye başvurulur
- Aile mahkemesi: velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, velayetin değiştirilmesi.
- Adliye çocuk teslim birimi (Adalet Bakanlığı): kişisel ilişki kararlarının uygulanması.
- İcra dairesi: nafaka alacağının takibi, tazyik hapsi talebi.
- Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve AB Genel Müdürlüğü — Lahey merkezî makamı: uluslararası çocuk kaçırma.
Bilmekte fayda var
Ortak velayet Türkiye'de ancak anlaşan ebeveynler için gerçekçidir; kavgalı bir çifte hâkim dayatmaz. Çocuğu ötekinin izni olmadan yurt dışından Türkiye'ye getirmek — Almanya'dan bile — kaçırmadır: mahkeme iadeye karar verir ve ebeveyn velayeti kaybetme riskine girer. Nafakayı ödememek ise hapisle sonuçlanabilen tek borçtur.
Sık sorulan sorular
Nafaka kaç yaşına kadar ödenir?
Çocuk 18 yaşını doldurana kadar iştirak nafakası; öğrenimi sürüyorsa ergin çocuk kendi adına «yardım nafakası» isteyebilir (TMK 328/2), genellikle üniversite bitene kadar. Ödeme kendiliğinden bitmez, mahkeme kararı ya da protokol süresi belirler.
Baba çocuğu görmüyor ama velayet istiyor, ne olur?
Hâkim çocuğun üstün yararına bakar: bakımı fiilen üstlenen ebeveyn lehine sosyal inceleme raporu belirleyicidir. Nafaka ödememek ve çocukla ilgilenmemek velayet talebini zayıflatır; ancak kişisel ilişki hakkı her durumda korunur.
Eşim çocuğu hafta sonundan sonra geri vermiyor, ne yapabilirim?
Kararınızla adliyedeki çocuk teslim birimine başvurun: uzmanlar teslimi sağlar, ısrarla direnen ebeveyne mahkeme disiplin hapsi verebilir ve tekrarında velayet değişikliği istenebilir. Polis kendi başına çocuk teslim etmez.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Türk Medeni Kanunu — 335–351. maddeler, velayet (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- 7343 sayılı Kanun — çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulması (mevzuat.gov.tr) — İcra ve İflas Kanunu değişikliği
- Adalet Bakanlığı — uluslararası çocuk kaçırma (Lahey 1980) — merkezî makam
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — aile ve çocuk hizmetleri
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.