Yasal çerçeve
Miras, 1949 tarihli Miras Kanunu'yla (Zakon za nasledstvoto, Закон за наследството) düzenlenir ve ölenin son yerleşim yerinde açılır (m. 1). Çocuklar eşit pay alır (m. 5). Sağ kalan eş her çocuk kadar pay alır; altsoy yoksa anne-baba ya da kardeşlerle birlikte mirasın yarısını, miras evlenmeden on yıl sonra açılmışsa üçte ikisini (hem anne-baba hem kardeşler varsa sırasıyla üçte birini ya da yarısını), başka mirasçı yoksa tamamını alır (m. 9). Ondan önce mal ortaklığı sona erer: ortak malların yarısı zaten eşindir (Aile Kanunu m. 28). Saklı pay (zapazena çast, запазена част), eş yoksa tek çocukta mirasın yarısı, iki ve daha fazla çocukta üçte ikisidir; eşin saklı payı çocuklarla birlikte bir çocuğunki kadar, tek başına yarı, anne-babayla üçte birdir; anne-babanınki üçte birdir (m. 28–29). Vasiyet ya baştan sona el yazısıyla, tarihli ve imzalı ya da noter önünde iki tanıkla yapılır; el yazısı vasiyet kapalı zarfta notere bırakılabilir (m. 23–25). Boşanmadan sonra eski eşler birbirinin mirasçısı değildir (Aile Kanunu m. 54). Sınır ötesi miraslarda AB Miras Tüzüğü (650/2012) uygulanır: vatandaşlık hukuku vasiyetle seçilmediyse son mutat meskenin hukuku.
Aynı miras iki ülkede farklı hukuka bağlanabilir. Bulgaristan ölenin son mutat meskenine bakar; Türkiye ise ölenin millî hukukunu uygular ve Türkiye'deki taşınmazları her durumda Türk hukukuna bağlar (MÖHUK m. 20). Çifte vatandaş Türkiye'de Türk sayıldığından Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular; Bulgaristan'da yaşamış bir çifte vatandaşın mirasına ise Bulgar mahkemesi Bulgar hukukunu uygular. Türk hukukunda eş çocuklarla dörtte bir alır, Bulgar hukukunda bir çocuk kadar. Vasiyette vatandaşlık hukukunu seçmek (çifte vatandaş ikisinden birini seçebilir) bu ikiliği büyük ölçüde giderir: Türk hukukunu seçen çifte vatandaşın mirasına iki ülkenin mahkemeleri de Türk hukukunu uygular.
Türkiye'de yaşayan Bulgaristan göçmenlerinin Bulgaristan'da kalan ev, bağ ve tarlaları çoğu zaman kuşaklar boyunca paylaştırılmadan bekler. Bulgar vatandaşlığını koruyan mirasçı için sınır yoktur; yalnızca Türk vatandaşı olan mirasçı araziyi Anayasa'nın 22. maddesi gereği yalnızca yasal mirasçılık yoluyla edinebilir. Ölenin son daimî adresinin belediyesi mirasçılık belgesi (удостоверение за наследници) verir; Türkiye'deki mallar için noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden veraset ilamı alınır.
Bulgaristan'da miras vergisi belediye vergisidir: eş ve altsoy-üstsoy ödemez; kardeşler ve çocukları 250 000 levaya karşılık gelen eşiği (yaklaşık 127 823 avro) aşan pay için %0,4–0,8, diğerleri %3,3–6,6 öder. Türkiye ise Türk vatandaşlarının yurt dışındaki mirasını da vergilendirir: Bulgaristan'daki bir ölüm için beyanname, mirasçı Türkiye'de oturuyorsa altı ay, Bulgaristan'da oturuyorsa dört ay içinde verilir, konsolosluğa da verilebilir; yurt dışında ödenen vergi belgelenirse matrahtan düşülür (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 8, 9, 12).
Temel noktalar
| Yasal dayanak | Miras Kanunu (1949); AB Miras Tüzüğü 650/2012 |
|---|---|
| Eş, çocuklarla | Her çocuk kadar pay |
| Eş, çocuksuz | Anne-baba ya da kardeşlerle 1/2, evlilik 10 yılı aştıysa 2/3; tek başına tamamı |
| Saklı pay | Eş yoksa tek çocuk 1/2, iki ve fazlası 2/3; eş bir çocuk kadar, yalnızsa 1/2; anne-baba 1/3 |
| Vasiyet | El yazısıyla, tarihli ve imzalı ya da noterde iki tanıkla; ortak vasiyet yok |
| Kabul ve ret | Bölge mahkemesine yazılı beyan, özel deftere kayıt; şartlı ya da kısmi beyan geçersiz |
| Envanterle kabul | Öğrenmeden itibaren üç ay, üç ay uzatılabilir |
| Mirasçılık belgesi | Ölenin son daimî adresinin belediyesinden |
| Miras vergisi | Eş ve altsoy-üstsoy muaf; diğerlerine belediye oranı |
| AB dışı yabancı mirasçı | Araziyi yalnızca yasal mirasçılıkla edinebilir (Anayasa m. 22) |
Uygulamada
- Ölümü iki ülkenin nüfus kaydına da işletin: Bulgaristan'daki ölüm Türk temsilciliğine, Türkiye'deki ölüm Bulgar temsilciliğine ya da belediyeye bildirilir; mirasçılık belgesi ancak sonra alınır.
- Kabul ya da ret için mirasın açıldığı yerin bölge mahkemesine yazılı beyan verin. Borçlu bir mirasta üç ay içinde envanterle kabul (приемане по опис) beyan ederek sorumluluğunuzu mirasın değeriyle sınırlayın.
- Vasiyeti el yazısıyla ya da noterde yapın ve vatandaşlık hukuku seçiminizi açıkça yazın.
- Ölümden itibaren altı ay içinde ölenin son yerleşim yerinin belediyesine miras beyannamesi verin; bir mirasçının süresinde verdiği beyanname ötekilere de yarar. Eş ve çocuklar vergi ödemez, ama bankalar ölenin hesabını ancak mirasçıların beyannamede gösterildiğini kanıtlayan belediye belgesiyle öder (Yerel Vergi ve Harçlar Kanunu, Закон за местните данъци и такси, m. 32, 41).
- Dul ve yetim aylığı için Ulusal Sigorta Enstitüsü'ne (НОИ) başvurun: mirası reddetmek aylık hakkını ortadan kaldırmaz.
Maliyet ve karşılanma
Eş, çocuklar, torunlar ve anne-baba Bulgaristan'da miras vergisi ödemez; diğerleri belediye oranıyla öder ve vergi bildirimin tebliğinden itibaren iki ay içinde ödenir. Mirasçılık belgesi, noter ve tapu işlemleri için harç ve ücret alınır; el yazısı vasiyet ücretsizdir. Türkiye'de eş ve çocuklar için veraset ve intikal vergisi, istisna düşüldükten sonra %1'den %10'a artan oranlıdır.
Son değişiklikler
Bulgaristan 1 Ocak 2026'da avroya geçti: miras vergisi eşiği ve harçlar sabit kurla avroya çevrildi; belediyenizin güncel kararını kontrol edin. Türkiye AB üyesi olmadığından AB Miras Tüzüğü'yle bağlı değildir ve Avrupa Miras Belgesi'ni tanımak zorunda değildir.
Nereye başvurulur
- Belediye (община): ölüm kaydı, mirasçılık belgesi, miras vergisi beyanı.
- Bölge mahkemesi (районен съд): mirasın kabulü, reddi, envanterle kabul.
- Noter: vasiyet, el yazısı vasiyetin saklanması, miras taksimi.
- Ulusal Sigorta Enstitüsü (НОИ): dul ve yetim aylığı.
- Türkiye'de noter ya da sulh hukuk mahkemesi (veraset ilamı) ve vergi dairesi.
Bilmekte fayda var
Bulgar hukukunda Türk hukukundaki üç aylık süreye benzer genel bir ret süresi yoktur, ama alacaklı ya da başka bir mirasçı isterse bölge mahkemesi size süre verir ve yanıt vermezseniz kabul hakkınızı kaybedersiniz (m. 51). Mirasın bir parçasını kullanmak ya da saklamak ise örtülü kabul sayılır ve borçlardan payınız oranında sorumlu olursunuz.
Sık sorulan sorular
Babam Türkiye'de öldü; Bulgaristan'daki evi için ne yapmalıyız?
Babanız Türkiye'de yaşıyorduysa AB tüzüğü kural olarak Türk hukukunu gösterir; vasiyetinde Bulgar vatandaşlık hukukunu seçtiyse Bulgar hukuku uygulanır. Ölümü Bulgar nüfus kaydına işletin, belediyeden mirasçılık belgesi alın, kabul ya da ret beyanlarını Bulgaristan'daki bölge mahkemesine verin. Türkiye'deki mallar için ayrıca Türk veraset ilamı alınır.
Yalnızca Türk vatandaşıyım; köydeki tarlayı miras alabilir miyim?
Yasal mirasçıysanız evet: Anayasa AB dışından yabancıların araziyi yasal mirasçılık yoluyla edinmesine izin verir. Tarla size vasiyetle bırakıldıysa Anayasa bu yolu saymadığından kural olarak edinemezsiniz; bir noter ya da avukata danışın. Bulgar vatandaşlığınız varsa bu sınır sizin için geçerli değildir.
Babamın borçları var; mirası nasıl reddederim?
Mirasın açıldığı yerin bölge mahkemesine yazılı ret beyanı verirsiniz; beyan özel deftere kaydedilir, şartlı ya da kısmi ret geçersizdir. Mirası tamamen reddetmek istemiyorsanız üç ay içinde envanterle kabul edin: borçlardan yalnızca mirasın değeri kadar sorumlu olursunuz.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Zakon za nasledstvoto — Bulgar Miras Kanunu (iisda.government.bg) — resmî metin
- Avrupa e-Adalet Portalı — Bulgaristan'da miras — vasiyet, kabul ve ret, mirasçılık belgesi
- Konstitutsiya — Bulgaristan Anayasası (lex.bg) — m. 22, yabancıların arazi edinmesi
- Zakon za mestnite danıtsi i taksi — Bulgar Yerel Vergi ve Harçlar Kanunu (lex.bg) — miras vergisi, m. 31–41
- Mevzuat Bilgi Sistemi — MÖHUK m. 20; Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.