Yasal çerçeve
Evlat edinmeyi Aile Kanunu'nun 77–117. maddeleri düzenler. Evlat edinilen başvuru tarihinde 18 yaşından küçük olmalıdır; ikizler ve aralarında duygusal bağ olan kardeşler birlikte evlat edinilir (m. 77). Evlat edinen ehil olmalı ve velayetten yoksun bırakılmamış olmalıdır (m. 78); eşin çocuğu, torun ve üçüncü derece yansoy hısımı (yeğen) dışında çocuktan en az 15, en fazla 50 yaş büyük olmalıdır (m. 79). Bir çocuğu ancak eşler birlikte evlat edinebilir (m. 81); evli olmayan kişi tek başına evlat edinebilir. Evlat edinen, anne-baba, eşler ve 14 yaşını dolduran çocuk rıza verir; annenin rızası doğumdan en erken 30 gün sonra verilir ve rıza verenler, rızanın maddî bir çıkara bağlı olmadığını noter onaylı beyanla bildirir (m. 89). Çocuğa sürekli bakmayan ve nafaka ödemeyen ebeveynin rızası aranmayabilir (m. 93). Kararı, kapalı duruşmada savcının görüşü alındıktan sonra il mahkemesi (okrıjen sıd, окръжен съд) verir; yedi gün içinde istinafa gidilebilir (m. 97–98). Tam evlat edinmede (пълно осиновяване) öz aileyle hukukî bağ kesilir ve yeni doğum belgesi düzenlenir; eksik evlat edinmede (непълно) bu bağ sürer (m. 100–102). Sosyal Yardım Müdürlüğü tam evlat edinmeden sonra aileyi üç yıl izler (m. 104).
Usul 22 Aralık 2023'ten beri dijitaldir. Aday, Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı'nın Ulusal Elektronik Tam Evlat Edinme Bilgi Sistemi'ne platform üzerinden başvurur; Sosyal Yardım Müdürlüğü sosyal inceleme yapar, kayıt izni iki yıl geçerlidir (m. 83–86). Bir çocuk sisteme girdiğinde Bölgesel Sosyal Yardım Müdürlüğü'ndeki Evlat Edinme Kurulu bir ay içinde kayıt sırasına, adayların tercihlerine ve çocuğun yararına göre aileleri belirler; bildirim alan aile bir ay içinde mahkemeye başvurmazsa sıradakine geçilir (m. 95). Eşin çocuğunun, torunun ya da yeğenin evlat edinilmesinde ve çocuğun mahkeme kararıyla yerleştirildiği akraba ailesinde sisteme kayıt gerekmez (m. 82).
Diaspora için belirleyici olan uyruktur. Bulgar mahkemesi evlat edinme koşullarına her tarafın millî hukukunu uygular (Bulgar Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu, KMÇP m. 84): Bulgaristan'da yaşayan Türk vatandaşı yerli usulden geçer, ama Türk Medeni Kanunu'nun koşullarını da karşılamalıdır — en az 18 yaş fark, eşler için beş yıllık evlilik ya da 30 yaş, karardan önce bir yıllık bakım (TMK m. 305–308). Çifte vatandaş Bulgaristan'da yalnızca Bulgar sayılır; Türkiye'de ise yurt dışında yapılan evlat edinme esaslı koşullar bakımından Türk hukukuna uygunsa geçerlidir ve icrası tanıma ya da tenfiz kararına bağlıdır (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 30). Türkiye'de yaşayan biri Bulgaristan'daki bir çocuğu ülkeler arası usulle evlat edinir: çocuk Bulgaristan'da aile bulunamazsa Adalet Bakanlığı siciline girer, aday da bu sicile kaydolur ve Bakanlık onay verir (m. 110–117). Eşin çocuğu, torun ve yeğen için sicil şartı aranmaz, ama Bakanlığın onayı gerekir (KMÇP m. 84/3). İki ülke 1993 Lahey Ülkelerarası Evlat Edinme Sözleşmesi'ne taraftır (Bulgaristan 2002, Türkiye 2004'ten beri).
Temel noktalar
| Evlat edinilen | Başvuruda 18 yaşından küçük; ergin evlat edinilemez |
|---|---|
| Yaş farkı | En az 15, en fazla 50 yıl; eşin çocuğunda, torunda ve yeğende aranmaz |
| Kimler | Ehil her kişi; birlikte yalnızca evli eşler |
| Rıza | Anne-baba, eşler, 14 yaşından büyük çocuk; anne en erken doğumdan 30 gün sonra |
| Türler | Tam (öz aileyle bağ kesilir) ya da eksik (bağ sürer) |
| Tam evlat edinme | Elektronik sisteme kayıt; izin iki yıl geçerli |
| Mahkeme | İl mahkemesi, kapalı duruşma |
| Köken bilgisi | Evlat edinilen 18 yaşından itibaren il mahkemesinden isteyebilir (m. 105) |
| Lahey 1993 | Bulgaristan 2002, Türkiye 2004'ten beri taraf |
Uygulamada
- Tam evlat edinme için elektronik platformdan başvurun; Sosyal Yardım Müdürlüğü görüşmeler, ev ziyareti ve belgelerle inceleme yapar ve eğitim verir. İzni iki yıl dolmadan yenileyin.
- Eşinizin çocuğunu evlat edinecekseniz sisteme kaydolmanız gerekmez: başvuru Bölgesel Sosyal Yardım Müdürlüğü aracılığıyla daimî adresinizin il mahkemesine yapılır (m. 96); öteki öz ebeveynin rızası kural olarak gerekir.
- Türk vatandaşıysanız başvurudan önce Türk hukukunun yaş, evlilik süresi ve bakım koşullarını bir avukatla kontrol edin; karardan sonra apostilli ve tercümeli kararla Türkiye'de tanıma isteyip çocuğu nüfusa işletin.
- Türkiye'de yaşıyorsanız başvuruyu Türk merkezî makamı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı üzerinden yapın; aileyle doğrudan anlaşmaya ve ücretli aracılara gitmeyin.
Maliyet ve karşılanma
Evlat edinme başvurusunun mahkeme harcı 12,78 avrodur (Harç Tarifesi m. 20). Noter onaylı rıza beyanları, sağlık raporu, apostil ve tercüme ayrıca ödenir. Ülkeler arası evlat edinmede Adalet Bakanlığı siciline kayıt ve Bakanlığın onayı Bakanlar Kurulu tarifesindeki harca tabidir (m. 113, 117); Türkiye'deki tanıma davası için harç ve avukat ücreti ayrıca ödenir.
Son değişiklikler
22 Aralık 2023'te yürürlüğe giren reform (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 106/2023) tam evlat edinmeyi elektronik sisteme ve başvuru platformuna taşıdı, yaş farkını 15 ile 50 yıl arasında belirledi ve 25 yaşını dolduran evlat edinilen ile evlat edinenin karşılıklı rızayla evlat edinmeyi bölge mahkemesinde sona erdirebilmesini sağladı (m. 106/8). Harçlar 2026'da avroya çevrildi.
Nereye başvurulur
- Sosyal Yardım Müdürlüğü (дирекция „Социално подпомагане”): sosyal inceleme, kayıt izni, izleme.
- Bölgesel Sosyal Yardım Müdürlüğü ve Evlat Edinme Kurulu: eşleştirme, başvurunun mahkemeye iletilmesi.
- İl mahkemesi (окръжен съд): evlat edinme kararı, köken bilgisi.
- Bulgar Adalet Bakanlığı: ülkeler arası evlat edinme, Lahey 1993 merkezî makamı.
- Türkiye'de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (merkezî makam) ve aile mahkemesi (tanıma).
Bilmekte fayda var
Bir aileyle doğrudan „bebeği bize bırakın” anlaşması yapmak Bulgaristan'da da yasaktır: kâr amacıyla evlat edinmeye aracılık etmek ve çocuğun satışına rıza göstermek suçtur (Ceza Kanunu m. 182a–182b); tam evlat edinme yalnızca sistemdeki sırayla yapılır. Yalnızca Bulgar hukukuna göre yapılan evlat edinme, Türk hukukunun koşullarını karşılamıyorsa Türkiye'de tanınmayabilir.
Sık sorulan sorular
Bulgaristan'da yaşayan iki Türk vatandaşıyız; evlat edinebilir miyiz?
Evet, Bulgaristan'da mutat meskeni olan yabancılar yerli usule tabidir. Ama Bulgar mahkemesi sizin için Türk hukukunun koşullarını da uygular: en az beş yıllık evlilik ya da 30 yaş, çocukla en az 18 yaş fark ve bir yıllık bakım. Kararı Türkiye'de tanıtıp nüfusa işletin.
Türkiye'de yaşıyoruz; Bulgaristan'daki yeğenimizi evlat edinebilir miyiz?
Bulgar hukukunda yeğen için yaş farkı ve sicil şartı aranmaz; anne-babanın ve 14 yaşını dolduran çocuğun rızası, Bulgar Adalet Bakanlığı'nın onayı ve il mahkemesinin kararı gerekir. Türk hukukunun koşulları (18 yaş fark, bir yıllık bakım) da karşılanmalıdır; aksi hâlde evlat edinme Türkiye'de tanınmayabilir.
Evli olmayan çift birlikte evlat edinebilir mi?
Hayır. Bulgar hukukunda bir çocuğu iki kişi ancak evliyse birlikte evlat edinebilir; partnerlerden yalnızca biri tek başına evlat edinebilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Semeen Kodeks — Bulgar Aile Kanunu (lex.bg) — m. 77–117
- Kodeks na mejdunarodnoto çastno pravo (lex.bg) — m. 84
- Lahey Konferansı — 1993 Sözleşmesi'nin taraf devletleri — Bulgaristan, Türkiye
- Mevzuat Bilgi Sistemi — TMK m. 305–308; Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 30
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.