Yasal çerçeve
21 Mart 2022 tarihli, 1 Haziran 2022'de yürürlüğe giren kanun rızayı özgür iradeden kaynaklanan, koşullar içinde değerlendirilen gönüllü rıza olarak tanımladı; itiraz yokluğundan çıkarılamaz ve her an geri alınabilir. Kişi uyuyorsa, bilinçsizse, madde etkisindeyse ya da tehdit, şiddet, sürpriz veya zayıflığın kötüye kullanılması altındaysa rıza yoktur.
2022 reformu Belçika'yı AB'de olumlu rıza modeline (« evet evettir ») sahip ilk ülkelerden biri yaptı. Türkiye'de TCK m. 102 cinsel saldırıyı « rızaya aykırı » davranış olarak tanımlar ama ispat ve uygulama çoğunlukla direnç kanıtına dayanır. Yaş farkı önemlidir: Belçika'da 16, Türkiye'de 18 (TCK m. 104: 15–18 yaş arası şikâyete bağlı suç, 15 altı her hâlde suç, TCK m. 103). Belçika'da yasal olan 16–17 yaşındaki bir kişiyle ilişki, Türkiye'de tatilde sürdürülürse şikâyet üzerine suçtur — Türk vatandaşları için Türkiye'de yurt dışında işlenen suçlar da yargılanabilir (TCK m. 11).
Belçika reformu yetişkin seks işçiliğini de suç olmaktan çıkardı (Avrupa'da ilk ülke, 2022) ve 2024 kanunuyla seks işçileri için iş sözleşmesi düzenledi.
10 hastanedeki Cinsel Şiddet Mağdurları Bakım Merkezleri (CPVS/ZSG) şikâyet zorunluluğu olmadan 24 saat kabul eder — sigortasız Türk kadınları da.
Temel noktalar
| Metin | Ceza Kanunu m. 417/5 vd. (21 Mart 2022 tarihli kanun) |
|---|---|
| Rıza tanımı | Gönüllü, geri alınabilir, itiraz yokluğundan çıkarılamaz |
| Rıza yaşı | 16; 14–16 yaş arasında 3 yıla kadar yaş farkı ve otorite ilişkisi yoksa mümkün |
| Cinsel saldırı (viol) | Rızasız penetrasyon: 10–15 yıl hapis, ağırlaştırıcı hâllerde daha fazla |
| Cinsel bütünlüğe saldırı | Rızasız her cinsel eylem: 5 yıla kadar |
| Röntgencilik ve yayma | Ayrı suçlar, mahrem görüntülerin rızasız paylaşımı dahil |
| Zamanaşımı | 2019'dan beri küçüklere karşı cinsel suçlarda kaldırıldı |
| Türkiye | Rıza yaşı 18 (15–18 şikâyete bağlı); TCK m. 102–104 |
Uygulamada
- Saldırı sonrası: hastanelerdeki CPVS/ZSG (Brüksel, Gent, Liège, Anvers, Charleroi, Leuven, Namur, Roeselare, Genk, Arlon) — muayene, delil tespiti, destek, şikâyet zorunluluğu yok.
- Polise (101) ya da savcılığa şikâyet; saklanan delillerle sonradan da yapılabilir.
- « Pro deo » adlî yardım ve bilgi ile Mağdurlara Yardım Komisyonu'ndan tazminat hakkıyla mağdur statüsü.
- Türk vatandaşı polis ve mahkemede tercüman isteyebilir — bu AB hukukudur (2012/29 direktifi).
- Sigortasız mağdur: CPVS'de bakım ücretsiz.
- Türk kökenli mağdurlar için aile ve topluluk baskısı bilinir: CPVS ve dernekler (Garance, Ella vzw) tam gizlilik sağlar; kimse aileye bilgi vermez.
Maliyet ve karşılanma
CPVS'de bakım ücretsiz; ceza yargılaması mağdur için masrafsız; gelire göre « pro deo » avukat; Kasıtlı Şiddet Mağdurlarına Malî Yardım Komisyonu 125 000 avroya kadar öder.
Son değişiklikler
Rıza reformu Haziran 2022'den beri yürürlükte; CPVS ağının 10 merkeze genişletilmesi (2024); 2024 seks işçiliği kanunu.
Nereye başvurulur
- CPVS / ZSG — Centres de prise en charge des violences sexuelles.
- Polis: 101 (acil), 112.
- SOS Viol (02 534 36 36) ve nupraatikerover.be (1712).
- Mağdurlara malî yardım Komisyonu — tazminat.
- Ella vzw (Brüksel) — göçmen kökenli kadınlar için Türkçe konuşan danışmanlık.
Bilmekte fayda var
Rıza yaşı farkı: Belçika'da 16, Türkiye'de 18. Belçika'da 16–17 yaşındaki biriyle yasal ilişki Türkiye'de şikâyet üzerine suçtur (TCK m. 104) ve Türk vatandaşı Türkiye'de yargılanabilir. Ters yönde: Belçika'da 15 yaşındaki biriyle yetişkin ilişkisi suçtur — 14–16 istisnası yalnızca yaşıtlar (3 yıla kadar fark) içindir.
Sık sorulan sorular
Belçika'da rıza yaşı kaç?
16. 14 ile 16 yaş arasında yaş farkı üç yılı aşmıyorsa ve otorite ilişkisi yoksa eylem cezalandırılmaz. Türkiye'de sınır 18'dir (15–18 arası şikâyete bağlı) — Belçika'da Belçika hukuku geçerlidir, ancak Türk vatandaşı Türkiye'de de yargılanabilir.
CPVS ne sağlar?
Eğitimli adlî hemşire tarafından 24 saat tıbbî, psikolojik bakım ve delil tespiti, polise şikâyet zorunluluğu olmadan; deliller altı aya kadar saklanır, karar sonra verilebilir. Ücretsiz, sigortasız da.
Rıza geri alınabilir mi?
Evet, her an, eylem sırasında da — geri alındıktan sonra sürdürmek suçtur. Rıza sessizlikten, önceki ilişkilerden ya da evlilik bağından çıkarılmaz; evlilik içi cinsel saldırı Belçika'da 1989'dan, Türkiye'de 2005'ten beri suçtur.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- belgium.be — violences sexuelles — federal kamu hizmetlerinin resmî portalı
- Moniteur belge — loi du 21 mars 2022 — cinsel ceza hukuku reformu metni
- CPVS — violencessexuelles.be — cinsel şiddet mağdurları bakım merkezleri
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.