Ramy prawne
Ustawa z 7 stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny dopuszczała trzy przesłanki; 22 października 2020 roku Trybunał Konstytucyjny (K 1/20) uznał przesłankę embriopatologiczną za niezgodną z Konstytucją, a wyrok wszedł w życie 27 stycznia 2021 roku. Pozostały dwie: zagrożenie życia lub zdrowia kobiety (bez limitu tygodnia) oraz uzasadnione podejrzenie, że ciąża pochodzi z czynu zabronionego (do 12 tygodnia, na podstawie zaświadczenia prokuratora). Wytyczne Ministra Zdrowia z 2024 roku potwierdzają, że zdrowie obejmuje zdrowie psychiczne i że wystarczy zaświadczenie jednego lekarza, także psychiatry, a szpital nie może odmówić całościowo powołując się na klauzulę sumienia. Kobieta przerywająca własną ciążę nie popełnia przestępstwa; kto pomaga lub nakłania (art. 152 § 2 KK) podlega karze do 3 lat, a Justyna Wydrzyńska została w 2023 roku skazana za wysłanie tabletek. Aborcja farmakologiczna nie jest w Polsce zarejestrowana poza szpitalami; zamawianie tabletek dla siebie z zagranicy nie jest karalne. Sejm w 2024 roku odrzucił większością jednego głosu projekt dekryminalizacji pomocy, a projekty liberalizacji nie zostały uchwalone.
Najważniejsze punkty
| Przesłanki | Zagrożenie życia lub zdrowia (fizycznego i psychicznego) kobiety; ciąża z przestępstwa do 12 tygodnia |
|---|---|
| Wada płodu | Nie jest już przesłanką od 27 stycznia 2021 roku |
| Kobieta | Nie podlega karze za własną aborcję ani za zamówienie tabletek dla siebie |
| Pomoc | Przestępstwo z art. 152 § 2 KK — do 3 lat; projekt dekryminalizacji odrzucony w 2024 roku |
| Klauzula sumienia | Lekarz może odmówić, szpital jako całość nie; obowiązek wskazania możliwości uzyskania świadczenia |
| Za granicą | Legalne w Niemczech (do 12 tyg.), Czechach, Słowacji, Holandii (22 tyg.), Wielkiej Brytanii (24 tyg.) |
| Tabletka „dzień po” | ellaOne na receptę farmaceutyczną od 15 lat (od maja 2024); Escapelle na receptę lekarską |
| Koszt | Aborcja legalna w szpitalu bezpłatna (NFZ); za granicą 400–900 euro; tabletki z Women Help Women — darowizna 75 euro |
W praktyce
- Aborcja legalna w Polsce: zaświadczenie lekarza (dowolnej specjalności, w tym psychiatry) o zagrożeniu zdrowia, a przy ciąży z przestępstwa — zaświadczenie prokuratora; szpital z oddziałem ginekologicznym ma obowiązek wykonać zabieg, a odmowę można zaskarżyć do Rzecznika Praw Pacjenta, który od 2024 roku prowadzi szybką ścieżkę.
- Tabletki (mifepriston i mizoprostol) do 12 tygodnia: organizacje Women Help Women i Aborcja Bez Granic (telefon 22 29 22 597) wysyłają je na adres w Polsce po konsultacji online, w kilka dni; przyjęcie tabletek nie jest przestępstwem dla kobiety, a Aborcyjny Dream Team udziela informacji, jak to zrobić bezpiecznie.
- Klinika za granicą: Aborcja Bez Granic pomaga w umówieniu wizyty i finansowaniu w Niemczech, Czechach, Holandii, Anglii i na Słowacji; zabieg w Czechach kosztuje 400–700 euro, w Holandii jest bezpłatny dla mieszkanek, w Niemczech kosztuje 300–600 euro po obowiązkowej konsultacji.
- Po aborcji: kontrola u ginekologa lub położnej po 2–3 tygodniach (test ciążowy, USG w razie wątpliwości); powikłania wymagające pomocy — silne krwawienie, gorączka — leczy każdy szpital i nikt nie ma prawa pytać o przyczynę ani zawiadamiać policji.
- Polki w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Holandii czy Irlandii korzystają z prawa miejsca zamieszkania: w Niemczech konsultacja i trzy dni namysłu, w Anglii tabletki wysyłane do domu do 10 tygodnia, w Irlandii bezpłatnie do 12 tygodnia z trzydniowym namysłem.
Koszt i refundacja
Legalna aborcja w polskim szpitalu jest bezpłatna w ramach NFZ. Tabletki od Women Help Women: darowizna sugerowana 75 euro, możliwa niższa; Aborcja Bez Granic finansuje wyjazdy osobom bez środków. Kliniki: Czechy 400–700 euro, Niemcy 300–600 euro, Holandia 500–1 000 euro dla nierezydentek, Wielka Brytania 500–900 funtów. ellaOne 100–140 zł z receptą farmaceutyczną, Escapelle 50–70 zł.
Ostatnie zmiany
W lipcu 2024 roku Sejm odrzucił (218 do 215) projekt dekryminalizacji pomocy w aborcji, a projekty legalizacji do 12 tygodnia utknęły w komisji. Od maja 2024 roku tabletka ellaOne jest dostępna na receptę farmaceutyczną od 15 lat, a wytyczne Ministra Zdrowia z 2024 roku nakazują szpitalom wykonywać aborcję przy zagrożeniu zdrowia psychicznego na podstawie jednego zaświadczenia.
Gdzie się zwrócić
- Aborcja Bez Granic — 22 29 22 597 (codziennie): informacja, tabletki, pomoc w wyjeździe i finansowaniu.
- Women Help Women (womenhelp.org): konsultacja online i wysyłka tabletek do 12 tygodnia.
- Aborcyjny Dream Team (aborcyjnydream.pl): instrukcje bezpiecznego przyjęcia tabletek, wsparcie po aborcji.
- Rzecznik Praw Pacjenta — 800 190 590: skargi na odmowę legalnej aborcji w szpitalu.
Warto wiedzieć
Kobieta nigdy nie odpowiada karnie za własną aborcję ani za zamówienie tabletek dla siebie — ale partner, przyjaciółka czy matka, którzy je zamówią lub podadzą, popełniają przestępstwo z art. 152 § 2 KK. Lekarz w szpitalu nie ma prawa zawiadomić policji o aborcji dokonanej tabletkami; ma obowiązek leczyć powikłania. Uwaga na strony sprzedające „tabletki poronne” bez konsultacji: część to oszustwa, część wysyła niewłaściwe leki.
Najczęstsze pytania
Czy mogę legalnie przerwać ciążę z powodu wady płodu?
W Polsce nie od stycznia 2021 roku — chyba że wada zagraża zdrowiu kobiety, w tym psychicznemu, co lekarz może stwierdzić zaświadczeniem; wtedy szpital ma obowiązek wykonać zabieg. W przeciwnym razie pozostaje wyjazd, np. do Holandii lub Anglii, gdzie aborcja z tego powodu jest legalna także po 12 tygodniu.
Czy zamówienie tabletek z zagranicy jest karalne?
Nie dla kobiety, która zamawia je dla siebie i sama przyjmuje. Karalne jest dostarczenie tabletek innej osobie lub pomoc w ich zażyciu (do 3 lat więzienia).
Czy nastolatka potrzebuje zgody rodziców?
Na legalną aborcję w szpitalu — tak, do 18 lat zgoda przedstawiciela ustawowego (a od 13 lat także zgoda samej pacjentki); przy sprzeciwie rodziców decyduje sąd opiekuńczy. Tabletka „dzień po” od 15 lat bez zgody rodziców na receptę farmaceutyczną.
Źródła i linki urzędowe
- Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (ISAP) — tekst ujednolicony po wyroku K 1/20
- Ministerstwo Zdrowia — wytyczne w sprawie przerywania ciąży (2024) — komunikat i wytyczne
- Aborcja Bez Granic — pomoc praktyczna i finansowa
- Kodeks karny — art. 152–154 (ISAP) — odpowiedzialność za pomoc
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.