Ramy prawne
Stany Zjednoczone nie mają ogólnej ustawy o prywatności. Prawo federalne jest sektorowe — HIPAA dla danych zdrowotnych, Fair Credit Reporting Act dla akt kredytowych, COPPA dla dzieci poniżej 13 lat — a Federal Trade Commission ściga nieuczciwe i wprowadzające w błąd praktyki. Od kalifornijskiej CCPA, wzmocnionej potem jako CPRA, wiele stanów uchwaliło kompleksowe ustawy o prywatności z podobnymi prawami.
Polak mieszkający w USA traci ochronę RODO: rozporządzenie chroni osoby przebywające w Unii, nie obywateli — amerykańska firma przetwarzająca dane mieszkańca Chicago nie podlega RODO, chyba że kieruje ofertę do UE. Wobec polskich firm (bank, operator, sklep internetowy) RODO i UODO działają nadal, także z USA. Transfer danych z UE do USA opiera się na Data Privacy Framework (2023), zaskarżonym przed sądami unijnymi.
W parze: nagrywanie rozmów bez zgody drugiej strony jest przestępstwem w stanach „all-party consent” (Kalifornia, Illinois, Floryda, Waszyngton i inne), a legalne w stanach „one-party” (Nowy Jork, Teksas); śledzenie GPS małżonka bywa legalne dla współwłaściciela auta w niektórych stanach — i stalkingiem w innych. Udostępnianie zdjęć intymnych bez zgody jest przestępstwem w 48 stanach i federalnie od 2025 roku (TAKE IT DOWN Act, obowiązek usunięcia w 48 godzin).
Najważniejsze punkty
| Federalne | Sektorowe: HIPAA, FCRA, GLBA, COPPA; FTC Act dla praktyk nieuczciwych |
|---|---|
| Ustawy stanowe | Kalifornia, Wirginia, Kolorado, Connecticut, Utah i wiele innych, z prawem dostępu, usunięcia i sprzeciwu |
| Sprzedaż danych | Większość ustaw stanowych daje prawo sprzeciwu wobec sprzedaży i reklamy ukierunkowanej |
| Dane wrażliwe | Ustawy stanowe wymagają zgody lub sprzeciwu dla danych o zdrowiu, dokładnej lokalizacji i orientacji |
| Aplikacje zdrowotne | Często poza HIPAA; FTC używa wobec nich Health Breach Notification Rule |
| Dzieci | COPPA poniżej 13 lat; kilka stanów dodało ochronę nastolatków |
| Roszczenia indywidualne | Rzadkie — Kalifornia dopuszcza je dla niektórych naruszeń |
| Zdjęcia intymne | TAKE IT DOWN Act 2025: przestępstwo federalne, usunięcie w 48 godzin |
| RODO | Nie chroni mieszkańców USA; działa wobec polskich firm |
W praktyce
- Napisać najpierw do organizacji, powołując się na właściwe prawo ustawowe; zachować dowód daty.
- Jasno określić, czego się chce: kopii danych, usunięcia lub zakończenia marketingu.
- Jeśli brak odpowiedzi w terminie ustawowym, poskarżyć się regulatorowi (stanowy prokurator generalny, FTC) — bezpłatnie.
- W aplikacjach randkowych, zdrowotnych i płodnościowych pytać konkretnie o udostępnianie stronom trzecim i transfery zagraniczne.
- Sprawdzić, czy wasz stan ma kompleksową ustawę o prywatności, zanim założycie, że macie prawa (Illinois: BIPA — dane biometryczne z roszczeniami indywidualnymi).
- Wobec polskiej firmy: żądanie z art. 15–17 RODO i skarga do UODO — także z USA.
- Zdjęcia intymne w sieci: zgłoszenie na platformie (48 godzin), StopNCII.org, policja; roszczenie cywilne federalne (do 150 000 dolarów, ustawa z 2022 roku).
Koszt i refundacja
Żądania są bezpłatne; stanowi prokuratorzy generalni i FTC prowadzą egzekucję, choć osoby rzadko uzyskują osobiste zadośćuczynienie — poza Illinois (BIPA, 1 000–5 000 dolarów za naruszenie).
Ostatnie zmiany
Brokerzy danych i dane lokalizacyjne stały się głównym celem egzekucji, zwłaszcza po obawach o zdrowie reprodukcyjne i śledzenie lokalizacji; TAKE IT DOWN Act (maj 2025) skryminalizował federalnie publikację zdjęć intymnych bez zgody, w tym deepfake'ów.
Gdzie się zwrócić
- Stanowe jednostki prywatności prokuratorów generalnych — przyjmują skargi.
- Asystent skarg Federal Trade Commission.
- Permission Slip (Consumer Reports) i podobne narzędzia do wysyłania żądań usunięcia.
- UODO (Warszawa) — skargi wobec polskich administratorów.
- StopNCII.org i Cyber Civil Rights Initiative — zdjęcia intymne.
Warto wiedzieć
W stanach „all-party consent” (Kalifornia, Illinois, Floryda, Waszyngton, Maryland i inne) nagranie rozmowy z partnerem bez jego wiedzy jest przestępstwem i bezużytecznym dowodem w sprawie rozwodowej; w Nowym Jorku czy Teksasie — legalne. Sprawdzić prawo stanu przed nagrywaniem. Dla imigrantów: dane z mediów społecznościowych są sprawdzane przy wizach i naturalizacji.
Najczęstsze pytania
Czy RODO chroni mnie w USA?
Nie, jeśli mieszkasz w USA — RODO chroni osoby przebywające w Unii, niezależnie od obywatelstwa. Amerykańskie firmy podlegają prawu stanowemu (silne w Kalifornii, Illinois, Kolorado; słabe lub brak w Teksasie przed 2024, Georgii). Wobec polskich firm RODO działa nadal: żądanie i skarga do UODO po polsku.
Czy mogę nagrywać rozmowy z mężem?
Zależy od stanu: w stanach „one-party” (Nowy Jork, Teksas, New Jersey) tak, jeśli sam uczestniczysz; w „all-party” (Kalifornia, Illinois, Floryda) tylko za zgodą wszystkich — inaczej przestępstwo. Nagrywanie rozmów, w których nie uczestniczysz, jest przestępstwem federalnym wszędzie.
Co zrobić ze zdjęciami intymnymi opublikowanymi bez zgody?
Zgłosić platformie — od 2025 roku musi usunąć w 48 godzin (TAKE IT DOWN Act); zabezpieczyć dowody; zawiadomić policję (przestępstwo w 48 stanach i federalnie); rozważyć powództwo cywilne federalne (do 150 000 dolarów). StopNCII.org blokuje ponowne publikacje.
Źródła i linki urzędowe
- USA.gov — oficjalny przewodnik po usługach rządowych
- Congress.gov — ustawodawstwo federalne
- California Privacy Protection Agency — prawa z CCPA/CPRA, skargi
- UODO — polski organ — skargi wobec polskich firm z USA
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.