Ramy prawne
Od października 2024 roku banki muszą zwracać ofiarom oszustw z autoryzowanym przelewem (authorised push payment fraud) kwoty do ustalonego limitu (85 000 funtów), z kosztem dzielonym po równo między bank nadawcy i bank odbiorcy, chyba że klient działał z rażącym niedbalstwem. Zgłoszenia trafiają do Action Fraud dla Anglii, Walii i Irlandii Północnej oraz do Police Scotland w Szkocji. Podejrzane SMS-y przekazuje się na 7726, a podejrzane e-maile do krajowej służby zgłoszeń.
To odwrócenie zasady obowiązującej w Polsce i większości UE, gdzie przelew zatwierdzony samodzielnie nie podlega zwrotowi. W UK bank musi zwrócić w ciągu pięciu dni roboczych (do 35 przy dochodzeniu), a może potrącić najwyżej 100 funtów udziału własnego — chyba że ofiara jest osobą wrażliwą. Zasada obejmuje przelewy Faster Payments i CHAPS między kontami w UK; przelew do Polski lub innego kraju nie jest nią objęty.
Najważniejsze punkty
| Zwrot | Obowiązkowy za oszustwa APP od października 2024 roku, do 85 000 funtów |
|---|---|
| Podział kosztu | Po równo między bank nadawcy i bank odbiorcy |
| Termin roszczenia | W ciągu trzynastu miesięcy od ostatniej płatności |
| Zgłoszenie | Action Fraud; Police Scotland w Szkocji |
| Podejrzane SMS-y | Przekazać bezpłatnie na 7726 |
| Podejrzane e-maile | Przekazać na report@phishing.gov.uk |
| Odmowa | Bezpłatna eskalacja do Financial Ombudsman Service |
| Przelewy zagraniczne | Nie objęte obowiązkowym zwrotem — przelew do Polski trzeba odzyskiwać przez oba banki |
W praktyce
- Zażądać zwrotu od własnego banku na piśmie, powołując się na zasady obowiązkowego zwrotu (PSR APP reimbursement) — nie przyjmować ustnej odmowy.
- Jeśli bank odmówi, Financial Ombudsman Service jest bezpłatny, niezależny i rozstrzyga na korzyść konsumenta w znacznej części spraw o oszustwa.
- Przekazywać oszukańcze SMS-y na 7726 i e-maile do krajowej służby zgłoszeń: oba są bezpłatne i prowadzą do wyłączania stron.
- Zgłosić do Action Fraud nawet bez straty — numer referencyjny łączy sprawy.
- Przy oszustwie „na polskiego pracodawcę” lub „na polski urząd” zgłosić także w Polsce (CERT Polska, incydent.cert.pl) — sprawcy często działają w obu krajach.
Koszt i refundacja
Zgłoszenie, rzecznik i usługi konsumenckie są bezpłatne; bank może potrącić do 100 funtów udziału własnego od zwrotu.
Ostatnie zmiany
Zasady obowiązkowego zwrotu, które weszły w życie w październiku 2024 roku, odwróciły wcześniejszy stan, w którym banki rutynowo odmawiały roszczeń za autoryzowane płatności.
Gdzie się zwrócić
- Action Fraud lub Police Scotland pod 101 w Szkocji.
- Linia antyfraudowa własnego banku — najpierw i natychmiast; ogólnokrajowy numer 159 łączy z bankiem.
- Financial Ombudsman Service — przy odmowie zwrotu.
- Usługa konsumencka Citizens Advice — bezpłatne wskazówki.
Warto wiedzieć
Wyjątek „rażącego niedbalstwa” jest interpretowany wąsko: bank musi wykazać, że ofiara zignorowała wyraźne ostrzeżenia lub odmówiła współpracy. Oszustwo romantyczne, w którym ofiara przelewa pieniądze „partnerowi”, jest objęte zwrotem — banki próbowały twierdzić inaczej i przegrywały u rzecznika.
Najczęstsze pytania
Odzyskam pieniądze, jeśli sam przelałem oszustowi?
W UK tak, jeśli przelew był w funtach między kontami brytyjskimi i zgłosisz go w ciągu 13 miesięcy: bank musi zwrócić do 85 000 funtów, potrącając najwyżej 100 funtów, chyba że wykaże rażące niedbalstwo. Przelewy zagraniczne i płatności kartą mają inne procedury (chargeback).
Jakie dowody zabezpieczyć?
Wszystko, zanim cokolwiek usuniesz: zrzuty ekranu profilu i wiadomości, numer konta lub adres portfela odbiorcy, potwierdzenia przelewów, numery telefonów i nazwę użytkownika na platformie. Bez tych danych ani bank, ani policja nie mogą nic prześledzić. Zgłosić profil także platformie, by go zablokowano.
Źródła i linki urzędowe
- Action Fraud — krajowe centrum zgłoszeń, lub 0300 123 2040
- Financial Ombudsman Service — bezpłatny i niezależny, gdy bank odmawia zwrotu
- Citizens Advice — bezpłatne wskazówki konsumenckie i wzory pism
- FCA Warning List — firmy bez zezwolenia i klony: sprawdzać przed każdą inwestycją proponowaną online
- National Cyber Security Centre — alerty i wskazówki; zgłaszanie oszukańczych stron i e-maili
- Payment Systems Regulator — APP reimbursement — zasady obowiązkowego zwrotu
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.