Het wettelijke kader
Sinds de wet van 13 april 1995 is de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag de regel voor alle ouders van wie de afstamming vaststaat, ongeacht huwelijk of samenwonen (artikelen 373 en 374 oud Burgerlijk Wetboek). Bij een scheiding blijft het gezag gezamenlijk; alleen bij ernstige redenen kent de familierechtbank het exclusief aan één ouder toe, met een recht op toezicht voor de andere. De verblijfsregeling staat los van het gezag: de wet van 18 juli 2006 verplicht de rechter, als een ouder erom vraagt en de ouders het niet eens zijn, eerst het gelijkmatig verdeeld verblijf te onderzoeken en een afwijking uitdrukkelijk te motiveren. De familierechtbank (sinds 2014) behandelt alle geschillen over gezag, verblijf en onderhoud, blijft bevoegd voor latere wijzigingen en hoort minderjarigen vanaf 12 jaar van rechtswege, jonger op verzoek. Het onderhoudsgeld loopt tot het einde van de opleiding en wordt berekend naar de middelen van beide ouders; de DAVO betaalt voorschotten en int. Grootouders hebben een wettelijk recht op persoonlijk contact.
De kernpunten
| Gezag | Altijd gezamenlijk zodra de afstamming vaststaat, gehuwd of niet |
|---|---|
| Verblijf | Gelijkmatig verdeeld verblijf eerst onderzocht op verzoek van een ouder (wet van 2006) |
| Rechtbank | Familierechtbank; blijft bevoegd voor wijzigingen; kamer voor minnelijke schikking |
| Kind gehoord | Vanaf 12 jaar van rechtswege; jonger op eigen verzoek of dat van de rechter |
| Onderhoud | Tot het einde van de opleiding; voorschotten en inning door de DAVO |
| Grootouders | Wettelijk recht op persoonlijk contact (artikel 375bis) |
In de praktijk
- Leg de verblijfsregeling en het onderhoudsgeld vast in een overeenkomst die de familierechtbank bekrachtigt: ze wordt dan uitvoerbaar, ook voor de DAVO en de kinderbijslag.
- Wie een schoolkeuze, een verhuizing of een medische beslissing betwist, vraagt de familierechtbank een beslissing; het gezamenlijk gezag betekent dat geen van beiden alleen mag beslissen over wat belangrijk is.
- Bij niet-naleving van de verblijfsregeling: eerst de kamer voor minnelijke schikking of een bemiddelaar, dan een verzoek om dwangsom of om wijziging; het niet afgeven van het kind is bovendien strafbaar (artikel 432 Strafwetboek).
- Bij verhuizing naar het buitenland of ontvoering: de centrale autoriteit bij de FOD Justitie en Child Focus (116 000), dag en nacht.
Kosten en vergoeding
Een procedure bij de familierechtbank kost 165 euro rolrecht plus een advocaat (1 000 à 4 000 euro), of niets met pro-Deobijstand; bemiddeling wordt deels terugbetaald. De DAVO is gratis voor de gerechtigde en rekent 13 % aan de schuldenaar.
Recente veranderingen
Het nieuwe Strafwetboek van 2026 behoudt de strafbaarstelling van het niet afgeven van kinderen; Vlaanderen zet sinds 2023 in op «ouderschapsbemiddeling» en scheidingsbegeleiding via de Centra voor Algemeen Welzijnswerk.
Waar u terechtkunt
- Rechtbanken-tribunaux.be: de familierechtbank en de kamer voor minnelijke schikking.
- De DAVO (FOD Financiën) voor onderhoudsgeld; de Federale Bemiddelingscommissie voor erkende bemiddelaars.
- Child Focus (116 000) en de FOD Justitie bij ontvoering; de Kinderrechtencommissaris voor klachten.
Goed om te weten
Het gelijkmatig verdeeld verblijf is geen automatisme: de rechter moet het onderzoeken, niet opleggen, en wijkt af bij jonge kinderen, grote afstand of conflict. En het gezamenlijk gezag geldt ook voor de ouder die het kind nooit ziet — een verhuizing naar het buitenland zonder zijn akkoord is ontvoering.
Bronnen en officiële links
- Belgium.be — Ouderlijk gezag — federaal portaal
- FOD Justitie — internationale kinderontvoering — centrale autoriteit
- Child Focus — Stichting voor vermiste en seksueel uitgebuite kinderen
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.